Dr. Civanperçemi

Dün akşam biraz civanperçemi çayı hazırladım. Kendim mi içeceğim? Hayır, bu sefer liçi için. Soğuk içti tabii liçi bu çayı. Civanperçemi ekolojik/organik bahçıvanlık kitaplarında "bitkilerin doktoru olan bitki" diye tanımlanıyor. Örneğin Jürgen Wollf'un Mein Schöner Garten-Bio adlı kitabında civanperçemi çayının, içeriğindeki eterik yağlar, kalyum, salisilik asit ve diğer maddeler (bitters, tannins) sebebiyle bitki güçlendirici ve mantar önleyici etkileri olduğundan bahsediliyor.

Bu konuksever civanperçemi bu yıl Ağustos ayında Lech kıyılarında fotoğraflandı.

Sadece civanperçemi değil; bahçede kullanılabilecek daha bir dolu doğal öneri var notlarımda. Kahve yüksek kalyum oranıyla yine bitki güçlendirici olarak tanımlanıyor. Özellikle orkide, orman gülü gibi asit seven bitkilerin kahve içmeye (!) bayıldığı söyleniyor. Dolayısıyla içtiğim kahvenin telvesi zaman zaman çöpe değil, saksıya gidiyor. Ama toprak üzerinde oluşturduğu küflenmeye meyilli tabaka pek hoşuma gitmediğinden kahveyi en başında toprağa karıştırmak daha iyi bir fikir gibi geliyor bana.
Demir ihtiyacı yüksek bitkiler, örneğin turunçgiller için bitkisel demir takviyeleri de mümkün. Bir keresinde saksıda çekirdeğinden büyüttüğüm limona haşladığım ıspanağın suyunu vermiştim. Yararlı oldu mu bilmem ama zarar vermediği kesin :) Turunçgil meraklıları saksıdaki toprağa bir demir çivi batırmanın da aynı işi göreceğini söylüyor.
Bir de evdeki menekşelerin daha çok çiçek vermesi için toprağına yumurta kabukları karıştırılması öneriliyor.
Başka? Yine Jürgen Wollf'a bakılırsa ısırganotu da demir açısından zengin. Ayrıca fosfor, azot, çeşitli vitamin ve enzimler barındırıyor.
Jekka Mcvicar'a bakılırsa karakafes otu(Symphytum officiale) yüksek potas, kalsiyum, demir ve mangan içeriğiyle doğal gübrelerin en iyilerinden biri. Taze soğan ve sarımsağın kabuk ve yapraklarından hazırlanacak çay da küf önleyiciymiş ve genel olarak bitkiyi güçlendirici etkiye sahipmiş.
Papatya genç filizlerde küflenmeyi önlüyor. 1 litre kaynamış su, bir avuç taze veya 2 yemek kaşığı kuru papatya çiçeği üzerine eklenip 10 dk. demlenerek oluşturulan çay süzülüp hemen kullanılıyormuş notlarıma göre. Bu sırada kısmen sıcak olan sıvının bitkiye zarar verip vermeyeceğinden emin değilim, denemek gerek.
Mürver yaprakları ise yaprak bitine karşı kullanılıyormuş. 225 gr. yaprak 1 litre suda 30 dakika ağır ağır kaynatılıyor, iyice karıştırılıp süzülüyor, soğutuluyor. Ayrıca 1 çay kaşığı sabun rendesi veya arap sabunu bir litre soğuk suya ekleniyor. İki karışım birleştirilip (tahminen yapraklara püskürtülerek) kullanılıyor.

Bu -mışlı -muşlu liste böyle uzayıp gidiyor saygıdeğer okur. Evindeki bitkileri veya küçük bahçeni doğal yöntemlerle koruyup beslemek istiyorsan sen en iyisi ekolojik/organik bahçıvanlık konusunu bir araştır. Ben de canımın içi bitkilerle ilgili notlarıma gömüleyim tekrar. Masada bir fincan da benim için bitki çayı olsun. Dumanı tütsün, keyifle içilsin.

Dipnot: Bu konuyla hiç mi hiç alakası yok ama az önce hayatımda ilk kez yukarı doğru yükselen bir bulut gördüm ben. Var mı böyle bir şey, yoksa gözüm mü yanılttı beni? Her neyse, harikaydı, mucizeviydi, olağanüstüydü,göksel bir şeydi...

Boya kalemi, günbatımı ve diğer şeyler

Son haftalarda küçük sincabın en büyük zevklerinden biri, eline geçirdiği bir tükenmez kalem ile ajandama çizgiler çizmek. Bana özeniyor galiba... Küçüklerin boya kalemiyle tanışması için iki yaşını doldurmasını öneriyorlar ama bu durumda erken bir tanışmada sakınca görmüyorum. Geçen haftayı bu konuda araştırmakla geçirdim. Öncelikle en küçüklere mümkün olduğunca kalın, elinde zorlanmadan tutabileceği kalemler öneriliyor. Elbette içinde toksik kimyasallar bulunmamalı. Ama bu rahatça ağzına götürebileceği anlamına da gelmiyor. Boya aktiviteleri her zaman yetişkinlerin gözetiminde olmalıymış. Önce pastel boya daha uygun bir seçenek gibi görünmüştü gözüme. Fakat pek çok ürünü ekolojik açıdan test eden Öko-Test'in sitesindeki pastel boyalarla ilgili yazı çok da parlak değildi. 2005'te yapılan testlerde toplam 18 üründen sadece ikisi "iyi" almış (En iyi not pekiyi). Büyük bir kısmında kanser yaptığından şüphelenilen maddeler kullanıldığı tespit edilmiş. Üreticilerin hemen hepsi test sonuçlarını ve Öko-Test ile bilgi paylaşmayı reddedip tuhaf bir suskunluğa bürünmüş. Hımm, üstelik pastel boya ele kolayca bulaşıyor, kalemi ağzına bile götürmesine gerek olmadan bütün bu kanser yapıcılarla temas mı edecek oğlum? Olmazzzz! O zaman kuru boya. Peki hangisi? Tutması kolay, kalın olmalı. Boya kısmı nispeten yumuşak olmalı ki kağıtta kolay kaysın. Elbette mümkün olduğunca az kimyasal içermeli. Ve de Çin'den gelmemeli. Onların bebek mamalarından bile melanin çıkıyor; boya kalemlerinden ne çıkar bilemiyorum. Püfff! Hala uygun markayı, doğru kalemi bulabilmiş değilim. Fikir verecek var mı?
*
Kendimden utanıyorum. Bunca yıldır Batı denen yönün tek bir nokta olduğu ve güneşin de hep o belli noktadan battığı gibi acayip bir fikre sahiptim. Geçen Kasım'dan bu yana dikkatle izliyorum günbatımını. Yaz ortasında, kışın battığı nokta ile arasında 90 dereceye yakın fark vardı! Şimdi yavaştan kışlık noktasına geri dönüyor. Bugün şuracıkta ölsem, yaşadığım gezegene dair böylesine temel neleri bilmiyor olurum, düşünmek bile istemiyorum.
*
Geçen hafta marketin manav bölümünde defne dalları satıyorlardı! Aldım tabii ki. Ardından otlar ve bitki çayları konusunda son zamanlarda biraz müsrifçe hareket ettiğimi hatırladım. Evde papatya, mercanköşk, ıhlamur, adaçayı ve dağ çayı var bol miktarda. Şimdi defne dahil oldu onlara. Önce ikinci bir emre kadar kendime kahveyi yasaklamaya niyetlendim, ama huyumu biliyorum. Yasaklar bende ters teper. Kendimi bolca bitki çayı içmeye davet ediyorum. Teşvik edici sebepler arıyorum. Ve ödev veriyorum bu bitkilerin diğer kullanım alanlarını araştırmayı. Bu konuda bildiklerini paylaşacaklara da şimdiden teşekkürler...
*
Beyazlarda çok iyi sonuç aldığımı söyleyemeyeceğim ama çok kirli olmayan renkli çamaşırlarda sabun rendesi kullanmaya devam. Cuma günü oğlumun üzerinde oynadığı kalın battaniyeyi sabun rendesi, beyaz sirke ve bir kaç damla hint defnesi (tea tree) yağı ile yıkadım. Hint defnesi Avustralya kaynaklı bir bitki ve Aborijinler tarafından öteden beri kullanılmaktaymış. Bugün de antimikrobiyal ve antifungal (küfe karşı) etkileri sebebiyle yaygın olarak kullanılıyor. Oğlum doğmadan önce ben de genel temizlikte çok kullanıyordum. Fakat keskin kokusunun zarar vereceğinden endişe ettiğimden onun bulunduğu ortamlarda kullanmaya ara vermiştim. Artık yeterince büyüdüğü için bugünlerde yeniden kullanmaya başladım. Battaniye mi? Gayet temizdi ve mis gibi sabun kokuyordu. Hem de tamamen doğal malzemelerle :)
*
Hint defnesi ve benzeri ürünlerle ilgili beni düşündüren tek nokta yerel olmamaları. Tahminen Asya ve Avustralya'da geniş alanlarda ticari amaçlarla yetiştiriliyorlar. Genellikle doğal bitki örtüsü zarar görüyor bu toplu üretimden. Sonra da binlerce kilometre katederek (enerji?, maliyet?) dünyanın öte ucuna gönderiliyor ve benim gibi tüketicilerin kullanımına sunuluyor. Oysa doğanın her coğrafyaya, oranın ihtiyaçlarına özgü çözümler sunduğuna dair inancım kuvvetleniyor gitgide. Temizlik, hijyen her çağın, her coğrafyanın ihtiyacı ve doğa her yerde, her iklimde farklı bir çözüm sunacak kadar yaratıcı. Örneğin Akdeniz'de aynı amaçla lavanta, biberiye ve kekik yağları kullanmalıyım belki de. Hint defnesi kadar olmasa da antimikrobiyal etkileri var bu yağların.
*
Laf yağlardan açılmışken son denememden de bahsedeyim. Elimde çok güvendiğim bir kaynaktan ev yapımı kolonya tarifi vardı. Tarife notlarımın arasında tekrar rastladığım gün tesadüfen bergamot ve limon yağlarına da rastladım bir yerde. Ve bu tesadüfü sözkonusu tarifi denemek için yukarıdan bir işaret olarak algıladım. Ne var ki etil alkol bulamadım burada. Sorduğum eczanelerde hatta biraz şüpheyle karşılandı bu sorum. Ben de aynı tarifi suyla deneyerek bir oda spreyi yapmaya karar verdim. Orjinal tarif (ve benim kullandıklarım) şöyle:

50 ml etil alkol (yerine su)
44 damla bergamot yağı
15 damla limon yağı
4 damla neroli yağı (yerine portakal yağı)
1 damla biberiye yağı
1 damla lavanta yağı
Bir sprey şişesinde iyice karıştırılıyor ve her kullanımdan önce de iyice sallanıyor. Etil alkolle deneyeceklere satın aldıkları yerde -varsa- gerekli güvenlik önlemlerini sorup dikkatle uygulamalarını tavsiye ederim. Suyla yaptığım denemede kokunun tam olarak oturması için bir iki gün geçmesi gerekti. Ondan sonra da kokunun istediğim kadar güçlü ve etkili olmadığını farkettim. Daha önce sadece biberiye yağı ile yaptığım oda spreyinin kokusu bundan çok daha güçlüydü. Ama etil alkolle bu sorunun yaşanmayacağını tahmin ediyorum. Nam-ı diğer "Köln suyu"nun mucidi Giovanni Maria Farina'nın 1708'de kardeşine "Bana İtalya'nın bahar sabahlarını, dağ nergislerini ve portakal tomurcuklarını hatırlatan bir koku buldum" diye yazdığı da rivayet olunuyor bu arada.
*

Zeytinleri yemeye başladım! Benimki erkenci bir başlangıç aslında. Ev halkının yiyebilmesi için bir iki güne daha ihtiyaç var. Birer hafta arayla üç kez zeytin alıp kurdum. Bu fotoğraftakiler ilk ve son parti. Yani aralarında iki hafta var. E, biri bana dur desin artık :)

Malta: Hep centilmen kal, hep yasemin kok

Malta'nın serin ve yağmurlu mevsimi başladı. Akşamları kıyıda yürüyüş yapmayı, ama daha çok da oturup sohbet etmeyi seven Maltalı'lar bile çekilmeye başladı yavaştan. Bu ada halkının oturmayı ne çok sevdiğini anlatmış mıydım? Yaz akşamları kıyıdaki banklar yetmediği zaman sağına soluna birer ikişer de sandalye atıp sohbet grupları oluşturmayı seviyorlar. Yaşlı amcalar öğle sıcağında evlerin önündeki gölgeli basamaklarda oturup uyukluyor. Akşam serinliği çıkınca da yaşlı teyzeler kapı önünde birer sandalyeye yerleşip yavaştan hareketlenen sokağı seyrediyor.

Daracık kaldırımlarda durup ayak üstü sohbet etmek bir diğer zevkleri. Geçip gitmek isteyenler için bir engel oluşturduklarını farketmeden derin sohbetlere dalıp gidiveriyorlar. Akşam ayini çıkışlarında insanların kilise önünde -tahminen bol dedikodu soslu- sohbetlere giriştiğini görmek de ilginç. Görünüşte Maltalılar oldukça dindar insanlar. Buraya gelmeden önce okuduğum bir makalede bu küçücük adada 365'i aşkın kilise olduğundan bahsediliyordu. Yılın her günü için bir kilise...Ve hiçbiri boş değil kiliselerin. Ayin zamanı tıka basa dolu oluyorlar. Maltalı'ların din ve kilise ile olan ilişkisi hoşuma gidiyor bir taraftan. Bazı sabahlar ellerinde alışveriş torbalarıyla ve bir uğrayıvermiş edasıyla kiliseden ayrılan kadınlar görüyorum mesela. Hani sabahları alışverişten sonra bir komşuya, köşedeki tanıdığın dükkanına, postaneye veya fırına şöyle bir uğrayıverir ya insan... Öylesine süssüz, telaşsız, günlük yaşamın içine sinmiş bir şey... Elbette dünyanın her yerinde olduğu gibi, modern geleneksele baskın çıkıyor ve din etkisini kaybediyor yavaştan. Özellikle gençlerin kiliseye gönülsüzce gittiği de duyduğum ufak bir dedikodu :)

Malta, nispeten anakaradan kopuk yaşadığı geçmiş yüzyıllarla, turizmin neredeyse biricik gelir kaynağı olduğu günümüz arasında, modern yaşamla gelenekselin tuhaf kombinasyonlarını yaratıyor kendince. Internet kafelerden çıkan beyaz ruhani elbiseli rahibe teyzeler beni pek eğlendiriyor. 70-80'lerin Türkiye'sinden hatırladığım küçük, tozlu, envai çeşit kitap, kırtasiye ve oyuncağın satıldığı dükkanlar bir tuhaf özlemle dolduruyor içimi. Sokak aralarındaki kasaplar ve tuhafiyeciler çocukluğumun kasap ve tuhafiyecilerine benziyor her şeyiyle. Hemen yanlarındaki mağazanın çok bilinen global bir giyim markasına ait olduğunu, onun yanında da bir Hint veya Çin lokantası olduğunu söylemeye gerek var mı? Peki ya fast food'un dört atlısı McDonald's, Burger King, Pizza Hut ve KFC'ı bulmak için çok dolaşmaya ihtiyacınız olmayacağını?

Yerelle modernin ilginç bir karışımı olarak Malta'nın Cola'sı Kinnie'yi de sayabiliriz. Boyalı-gazlı-şekerli içeceklerden uzak duran biri olmakla birlikte, sırf hakkında detaylı bir rapor verebilmek için tattığımı itiraf etmeliyim. Bitter orange (turunç) ve çeşitli Akdeniz otlarıyla tatlandırılan bir içecek olduğunu okumuştum. Akdeniz usulü hamburger olur da, Cola neden olmasın diye düşünmekteydim. Bana bitter orange tadı biraz baskın geldi, Akdeniz otlarını pek hissedemedim. Ne bileyim, biraz alışkanlık isteyen bir tat bence. Eğer benim gibi bu tür içeceklerle başınız zaten hoş değilse denememekle bir şey kaybetmezsiniz. Yok, zaten bir Cola-içer iseniz Malta'dan Kinnie'yi denemeden geçmeyin derim yine de.

Bir kartpostalın arkasında okuduğuma göre Valletta "centilmenler tarafından centilmenler için inşa edilmiş bir şehir" imiş. O centilmen beyler hâlâ yaşamaktalarsa, Valletta kapılarında Afrika'dan gelen göçmenlerin iş beklediği kulübelerden birinin duvarına neden "Blacks out!" yazdıklarını sormak isterdim doğrusu. Geçenlerde bu centilmenler şehrinde hoflaya puflaya iskeleden Republic Street'e doğru çıkan yokuşu tırmanırken iki güzel koku duydum ard arda. Biri incirdi, diğeri yasemin. Burnumu takip edince yasemini hemen kaldırımın kenarında buldum. Çiçeklerin ve yaprakların şeklini aklıma iyice yazdım ve daha sonra internette araştırdım. Jasminum auriculatum türüymüş. "Sokakları incir ve yasemin kokan şehir" hoş bir isim tamlaması, değil mi? Duvarlara yazılmış yazılardan daha güzel...


Malta deyince camı da es geçmemeli. Buranın önemli bir ürünü el yapımı cam eşyalar. Pek çok hediyelik eşya satan dükkânda rastladıysam da, en güzel örneklerini Mdina'da bir dükkânda gördüğümü söylemeliyim. El yapımı Malta cam eşyalarına örneğin şurada göz atabilirsiniz. Ayrıca cam atölyelerinde üretimi izlemek ve alışveriş yapmak da mümkün. Bunun için Crafts village Ta'Qali'yi ziyaret edeceksiniz. Ulaşımı zor değil. Mdina'ya giden otobüsler zaten bu köyden geçiyor.

Bir küçük dil dersi ile bitsin bugünkü Malta yazısı. Geçen gün alışverişte peynir reyonunun önünde siparişimin paketlenmesini beklerken yanımda birinin gayet net "Peynir..." diye başladığını duydum bir cümleye. Ne zaman uzak ellerde Türkçe bir sözcük duysam, algının seçiciliği ile yakalar kulağım onu. Dönüp yanımdaki yaşlı kadına baktım o yüzden merakla. Oysa o çoktan Malta dilinde devam ettiği cümlesini tamamlamış, reyondaki çocuk da ona yine aynı dilde yanıt vermekteydi. Uzun lafın kısası, Türkçe ile Maltaca'nın -tabii ki Arapça sebebiyle- bir başka ortak paydası: Peynir!

Not: Bu yazıda -Kinnie hariç- fotoğrafların içerikle doğrudan bir ilgisi yok!
1. fotoğraf: St. Julians'da bir ara sokakta sardunyalı bir balkon. Geçen bahara ait.
2. fotoğraf: Yine ara sokakların birinde mavili bir ev.
3. fotoğraf : wikipedia'dan.
4. fotoğraf: Valletta'nın dik yokuşlarından biri. Çıktığım değil, çıkmaya asla cesaret edemeyeceğim...

Altın, kitap ayracı ve diğer şeyler

Salı günü The Ecologist'te The Gold Standard adlı makaleyi okudum. Altın sevenler özellikle okumalı. Asıl çarpıcı olan, yazıya bırakılan yorumlardan birinde belirtildiği gibi, cep telefonu, televizyon, bilgisayar vb. her türlü elektronik cihazın da altın içermesi ve elektronik eşya endüstrisinin önemli bir altın tüketicisi olması. Bu tür cihazları kullanmamak veya elinizdekiyle yetinip yenilememek için gerekçe mi arıyorsunuz? Buyrun, bir tane daha...
*
Yeni kitap ayracım. Bir zarfın pullu köşesini üçgen şeklinde keserek elde edildi. Zarf yırtılarak açılmıştı ve başka türlü kullanma olanağı kalmamıştı. Normalde postadan çıkan zarfları küçük kağıtları biriktirmek veya ufak notlar almak için kullanırız evde. Bu kitap ayracının orijinal fikri bana ait değil. Geri dönüşüm fikirleri paylaşan birinin sitesinde rastlamıştım. Bir zarftan dört köşe çıkarılabilir. Bir evde aynı anda dört kitap okunuyorsa mesela...Sonra küçük, sevimli armağanlar olabilir bunlar. Daha sıkıcı zarfların köşeleri küçük, kısa şiirlerle, renkli minik çizimlerle süslenebilir. Hepsi yaratıcılığa kalmış. Bir zarf köşesiyle dünya kurtulur mu? Kurtulmaz belki. Yine de kullandıkları her şeye "yeniden nasıl kullanabilirim, nasıl dönüştürebilirim?" diye bakan insanlar olduğunu bilmek güzel.
*
Malta'nın yağmurlu mevsimi başladı. Salı'yı Çarşamba'ya bağlayan gece yer, gök, deniz birbirine karıştı diyebilirim. Camdan yağan yağmuru seyretmek güzeldi ya, umarım kimse denizde mahsur falan değildir demeden de duramadım. O akşam "sen biraz havalan bakalım" diyerek latin çiçeğini ektiğim saksıyı balkona çıkarmıştım. Ertesi sabah yunmuş yıkanmış sokağı seyrederken farkettim, latin çiçeği de başını çıkarmış topraktan. Mevsimler konusunda o da benim gibi düşünüyor sanırım. Ve hatta liçi de bizimle aynı fikirde. Ufak canlanma belirtileri görüyorum onda da.
*
Kendimi çocukluğumun ilk gerçek kitabı Esrarengiz Ada'nın kahramanları gibi hissediyorum. Düştükleri ıssız adada içlerinden birinin gömlek cebinde buldukları bir tanecik buğday tanesini ekip çoğaltarak buğday tarımına geçmişlerdi. Hafta sonu inanılmaz bir mucize eseri semizotu bulduk. Türkiye'deyken çok severek yerdim ama Avrupa'da çok az biliniyor ve hatta yabani ot muamelesi görüyor bu başımın tacı. İlk sevinç dalgası geçince semizotlarının çoktan tohuma kaçmış olduğunu farketmek bile kaçıramadı keyfimi. Hemen oraya buraya saçılan minik siyah tohumlarını toplamaya başladım. Neden? İşte Esrarengiz Ada bağlantısı geliyor şimdi. Topladığım tohumları bir saksıya serptim. Semizotu üretimine geçiyorum. Gülmeyin, gülmeyin. Bu semizotu arsız bitkidir. Üstelik kendisi sukkulentler ailesinin değerli bir üyesidir ve bu adada her taşın altından dört mevsim sukkulent fışkırıyor. Hatta semizotunun çiçek açan kardeşlerini süs bitkisi diye yetiştiriyorlar burada. Bir denemeden ne çıkar?
*
Zeytinler oldu, olacak :)

Ben çocukken -5

... başka sokak oyunları da vardı. Mesela kovalamaca, istop, yağ satarım-bal satarım ve köşe kapmaca gibi. İp atlamak ve seksek de mahallemizin demirbaş oyunlarındandı.


Fakat bütün vaktimizi koşturmacalı oyunlarla geçirmiyorduk elbette. Oturarak oynanan oyunlardan en mütevazisi sokaktan bulacağınız uygun taşlarla oynanan beştaş idi. Bu oyunun ustaları zaten taşlarını hiç atmaz, oynayacaklarında evden getirirlerdi. Bir de dört veya beş taş ile kaldırıma kiremitle çizilen bir kare içinde oynanan bir oyun vardı. Onun adını da, kurallarını da unutmuşum.

Sonra kızmabirader, dama, borsa, milyoner, ipucu gibi karton-kart-piyon-taş oyunları vardı. Bu tür oyunları satın almaya belki herkesin gücü yetmezdi. Ama paylaşılarak oynandığından, herkes kendisinde olmayan oyunu da bilir ve zevkle katılırdı. Üstelik bazı oyunları evde yapmak da mümkündü. Bir arkadaşımızın evde kendi çizip boyayarak yaptığı kızmabirader oyunu vardı örneğin.

Böyle deyince aklıma bir öğleden sonra kızkardeşimin bir arkadaşında görerek yaptığı bir oyun geliyor aklıma. O yarım saat içinde yaparken ben de merakla seyretmiştim, sonra da hemen oynamaya başlamıştık.

Bakın, şöyle yapılıyor:
Büyükçe bir kartonun üzerine kurşun kalemle bastırmadan sıra sıra daireler çiziliyor. Bunun için bozuk para kullanmak en kolayı. Kartonun büyüklüğüne göre örneğin 20 daire eninde ve 15 daire boyunda olabilir oyun platformu; kesin bir kural yok. Sonra platformun çeşitli yerlerinde rastgele yukarı çıkan merdivenler ve aşağı doğru kıvrım kıvrım inen yılanlar çiziyoruz. Yılanların başı ve kuyruğu ile merdivenin alt ve üst basamakları birer daireye denk gelmeli. Sonra istediğimiz renkte kalemlerle boyayıp süsleyebiliriz de onları. Yılan ve merdivenlerin altında kalan daireleri iptal ediyoruz; işte bu yüzden bastırmadan çizmiştik daireleri en başta. Kalan daireleri daha kalın bir kalemle koyuca tekrar çiziyor, en alttan başlayarak yukarı doğru her birine sıradan bir numara veriyoruz. Oyunumuz hazır!


Şöyle oynuyoruz:
Kendi hazırladığımız oyun platformu dışında oyuncu sayısı kadar piyon (veya değişik renkte düğme, taş vb.) ve bir zar gerekli. Bütün oyuncuların piyonları 1 numaralı dairenin başında konuşlanıyor. Herkes sırayla zar atarak gelen sayı kadar ilerlemeye başlıyor. Her kim bir merdivenin alt ucunun değdiği daireye denk gelirse onun yükseldiği daireye kadar çıkabilir hemen ve her kim bir yılanın ağzının olduğu daireye denk gelirse tıpış tıpış kuyruğunun olduğu daireye kadar geri dönmeli ve oradan devam etmeli oyuna. Zarda gelen sayı kadar ilerleyip, merdivenler tırmanarak ve yılanlardan kaçarak (veya kaçamayarak!) kim ilk önce ulaşırsa son daireye, oyunu da o kazanmış olur.

OpenOffice, Yabanıl ve diğer şeyler

Hafta başında bilgisayara OpenOffice yükledim. Bilmeyenler için OpenOffice bir açık kaynak yazılım. Ve özgür. Ve ücretsiz. Aslında bilgisayarda ihtiyacım olan her şey için (ofis programları, tarayıcı, veritabanı yöneticisi, takvim, adres defteri, vb.) özgür ve açık kaynak yazılım kullanma fikri epeydir var. Sadece uygulamada biraz geciktim. OpenOffice bunun ilk adımı. Özgür yazılım kavramı ve arkasında yatan felsefe ile ilgilenenler buraya.
*
Yabanıl'ı keşfettim. İlginç. Tavsiye ederim.
*
Bu ayın 20'sinde cep telefonsuz 6. şeref yılımı kutladım. Bu zaman içinde "yarın gidip bir cep telefonu almazsam, bana da hindiba demesinler" dediğim anlar bir elin parmaklarını geçmez. Zaten 24 saat bile sürmemiştir bu niyet. Başkalarına anlamsız geldiğini biliyorum ama benim çok kurtulmak istediğim "fazlalık"lardan biriydi cep telefonu.
*
Çarşamba günü ilginç bir makale okudum. İlkel toplayıcı-avcı toplumlarda bebek doğum ertesinde anneden asla ayrılmaz; yenidoğan sürekli kucakta taşınır; en az 2, çoğunlukla 5-6 yaşına kadar anne sütü verilirmiş. Bebekler anneleri ile uyur, gece dahil ağlamalarına hemen tepki verilir, en fazla iki saatlik aralıklarla beslenirlermiş. Buna karşılık "modern" toplumlarda bebek doğum sonrası anneden alınır, alışacağı kaygısıyla veya ortopedik olarak yanlış olduğu düşüncesiyle fazla kucakta taşınmaz, şanslıysa 6. aya kadar anne sütü alabilir. Yakın döneme kadar batıda, geceleri bebeğin beslenmemesine ve ağlamasına artan sürelerle tepki verilmemesine dayanan kontrollü ağlatma yöntemleri bile uygulanmış ki, dehşet verici. Bu açıdan annelik anlayışımın fazlasıyla "ilkel" olduğu söylenebilir. Yalnız yazarın gözardı ettiği bir şey var bence. Sözkonusu bebek büyütme tarzı ilkel toplayıcı-avcı gruplara özgü değil. Dünyanın batı etkisine kapalı kalababilmiş pek çok yerinde hâlâ böyle büyüyor çocuklar. Yüzyılın başına dek, muhtemelen batı toplumlarında da böyle büyütülüyorlardı. Kişisel olarak, bir annenin kendi haline bırakıldığında içgüdüsel olarak bundan farklı davranacağını sanmıyorum çünkü.
*
Masaüstünde birikip duran kısayollar içimdeki sıkıntıyı da biriktirip duruyordu. Yöntem değişikliğine gittim. Artık internet tarayıcımın "Sık kullanılanlar" bölümünü kullanacağım. Bütün kısayolları konularına göre gruplayarak oraya taşıdım. Bir ara bakarım diye düşünerek kısayolunu kaydettiğim siteleri bile bi-ara-bak diye bir klasör açıp onun altında topladım . Şimdi sadece ben onlara ihtiyaç duyunca ortaya çıkıyorlar. Masaüstü de ferah feza. Küçücük bir alanın bile derlenip toplanması ruh için sağaltıcı derler ya, kesinlikle doğru.
*
Oğlum yeni bir huy edindi. Gizli, kapaklı köşelere girip saklanmayı seviyor. Bunun son örneği olarak on gündür boyundan sadece bir karış fazla bir dolaba girip kapağını kapatarak orada oturmaya başladı. Benim tabii içim kıpır kıpır, huzursuz; içeride havasız kalacak diye... Başlarda "aç kapağı!" diye seslenince hemen açıp kafasını uzatıyordu merakla. Şimdi buna da aldırmaz oldu. Gidip kapağı açtığımda onu orada sessiz ve mutlu otururken görüyorum. Galiba biraz dinginliğe ihtiyaç duyuyor bazen. Hoş, biz yetişkinler de ihtiyaç duymuyor muyuz aynı şeye? Düşünüyorum da her gün sakin bir köşe bulup biraz sessizce, hareketsizce oturmak bize de iyi gelirdi sanırım. Fakat yapamayız ki... Okuduğum bir kitabın yazarı modern insanın bir köşede hiç bir şey yapmadan ve düşünmeden 5 dakika bile oturamayacağını iddia etmişti. Çok provokatif görünmüştü bu düşünce de, denemiştim bir kaç sefer. Sonunda ya yapılacak bir şeyi hatırlayarak yerimden fırlamış veya kafamın vızır vızır ertesi gün yapılacak bazı işleri planlamaya başladığını farketmiştim. Hareketin ve sesin bağımlısı olmuşuz biz. Yokluklarına 5 dakika bile dayanamıyoruz. Bu açıdan oğluma özeniyorum biraz.
*
Gözüm şiddetle topraktan yeni çıkan yeşil arıyor. Bu yüzden latin çiçeği ektim. Bu seferki somon renkli çiçekler açıyormuş ve yaprakları da beyaz çizgili yeşilmiş. Mevsim tamamen ters, biliyorum. Ama beni adeta felç eden sıcaklar azaldığından beri kendimi sanki sonbahara değil ilkbahara giriyormuşuz gibi hissediyorum. Bakalım latin çiçeği ne düşünüyor bu konuda...
*
İyi bayramlar :)

Ben çocukken -4

...yazın gündüzleri sokaktan eve girmediğimiz yetmezmiş gibi, akşam yemeğinden sonra da yine dışarıda oyun oynamak isterdik. Nispeten sakin ve güvenli bir mahallede oturduğumuzdan anne babalarımızdan izin koparmak da zor olmazdı. Akşam saatlerinin en sevilen oyunu saklambaçtı. "Aaa, saklambacı kim bilmez. Onu mu anlatacaksın şimdi bize?" diyenler olabilir. Ama kuralları aynı olmasına rağmen güneş battıktan sonra oynanan saklambaç adeta gündüzkinden başka bir oyun olurdu. Gündüz akla bile gelmeyecek yerler karanlıkta harika birer saklanma yerine dönüşürdü. Ebe gözünü dört açmalıydı, çünkü karanlıkta kim olduğu anlaşılamayan gölgeler bir gizli köşeden diğerine süzülerek ebeleme yerine doğru iyice yaklaşırdı bazen. Sonra iş ebenin ters yönde uzaklaşmasına kalırdı sadece. Yakın çevresinde kimse olmadığından emin olan ebe bazen biraz uzaklaşıp çevreyi kolaçan etmeye başlardı. Sağdan soldan pıtrak gibi oyuncuların döküldüğü; ebe dahil hepsinin ebeleme yerine doğru çığlık çığlığa bir koşu kopardığı an olurdu bu.

Bazen oyunculardan bir veya ikisi az ötede örneğin tepsi-pepsi oynayanlara katılır, bütün tur boyunca orada diğer çocukların arasında oturur, oyun "elma dersem çııııııık..."noktasına geldiğinde bile yerinden kıpırdamazdı. Hatta bazılarının aynı anda iki oyunu birden götürdüğü bile olurdu. Zavallı ebe eğer biraz tecrübesiz ise, gidip de iki adım ötede tepsi-pepsi veya sessiz sinema oynayanlara bir göz atmak aklına bile gelmezdi.

Oturduğumuz evlerin hemen karşısındaki ağaçlık alan da başka bir saklanma mekanıydı. Başlangıçta ağaçların arkası parlak birer saklanma yeri gibi görünmüştü bazılarımıza. Ağaç gövdeleri bizi tümden gizleyecek kadar kalın olmasa da karanlıkta farketmiyordu nasılsa. Neden sonra, aramızdan bazıları saklanmak için ağacın kendisi olmaya karar verdiler! Yeterince uzak ve karanlık bir köşede üç beş çocuk bir arada bir ağacın gövdesi gibi dikiliyor; sağa sola uzattıkları kollarıyla da ağacın dalları rolüne bürünüyorlardı. Şaşılacak şey ama uzaktan bakılınca gerçekten de bir ağacı andırıyorlardı. İş sadece kıpırdamadan ve kıkırdamadan durmayı becermekti ya, çoğu zaman en zor olan da buydu. Bazen ebe uzaktan yalancı ağacı farkeder, "hey, siz orada ağaç rolündekiler, sobeeeeee!" diye bağırırdı. Ama yeterli değildi ki bu! Bir kere hangi ağaç? Kıkırdayan mı, yoksa kıpırdayan mı? Birden çok yalancı ağaç olabilirdi çünkü. Üstelik karanlıktaki gölgeler arasında kimin kim olduğunu da tahmin etmesi ve isim söyleyerek sobelemesi gerekirdi kural gereği. Akıllı ebeler yalancı ağaçları en sona bırakırdı, böylece kimlerin ağaç olduğu kendiliğinden ortaya çıkardı. Kimi zaman balkonda oturup oyunu izlemekte olanlardan yaramaz bir baba, ebeye ipucu veren bir iki kelime ederdi durup dururken: "Elektrik direği" gibi... Bu, elektrik direğinin çevresini kontrol etmesi için ebeye verilen bir ipucuydu. Çok geçmeden oradan bir ses duyulurdu bunun üzerine: "Yaa, baba yaaaaa!"


Şimdi düşünüyorum da, kimbilir daha kaç anne baba üzücü akşam haberlerini izlemek, can sıkıcı balkon sohbetlerinde bir iki laf etmek veya bir sonraki yorucu iş gününü düşünmek yerine bizimle birlikte, kahkaha içinde oyuna katılmak isterdi.

Devami var...

Walden Gölcüğünde Bugün -10

Walden Gölcüğü'nün kıyısından seslenen son yazı olsun bu. Çünkü Walden öyle alıntılarla tadı çıkarılacak bir kitap değil. Onunla gerçek anlamıyla tanışmak isteyen herkes tarafından baştan sona okunmalı ve kendince yorumlanmalı fikrimce. Belki çok önce durmalıydım, ama yine de keşfedilecek bir çok şey bekliyor Walden'in müstakbel okurlarını.
Kendi adıma gölcüğün kıyısında tanıdığım ve tanımadığım bitkilere rastlamaktan, duyduğum ve duymadığım kitaplardan haber almaktan, bildiğim ve bilmediğim fikirlerle karşılaşmaktan mutluy(d)um. Karınca savaşlarını gözleyen, dalgıç kuşuyla oyunlar oynayan, mısır tarlasında çalışan, ormanda gezintiye çıkan Thoreau'ya eşlik etmek güzel(di).

Elbette bu Walden'dan son söz edişim olmayacak bu günlükte. Yeri geldiğinde dayanamayıp bir cümle paylaşmadan duramayacağımdan eminim. Sadece göl kenarından bildiren yazı serisinin sonu bu.

Son söz yine Thoreau'dan olsun:
"İyi okumak, yani doğru bir kitabı doğru bir ruhla haliyle okumak yüce bir eylemdir ve okuyucudan diğer günlük alışkanlıklarının gerektirdiğinden daha fazlasını ister... Kitaplar yazıldıkları kadar bilinçle ve ihtiyatla okunmalıdırlar."

Walden Gölcüğü'nde Bugün -9

Walden Gölcüğü'nde Bugün -1

Sarımsak, sabun ve diğer şeyler

Nereye gitsem Çin malı sarımsak. Çin'in sarımsak piyasasındaki hakimiyetinden haberiniz var mı? Binlerce kilometre nakliye maliyetine rağmen hâlâ yerli sarımsakla rekabet edebiliyor olması bana inanılmaz geliyor. Bu işte bir bityeniği var, ama ne olduğunu çözemedim. Perşembe günü seyyar manavda Malta sarımsağı buldum. Manav bir zamandır bizim tarzımızı anladı. Artık daha sormadan sebzenin, meyvenin yerlisini gösteriyor. Eliyle çok güzel anlamında bir işaret yaparken "Maltese, Maltese!" diyor bir taraftan da. Maltalı sarımsaklar Çinli kardeşleri gibi akça pakça, fabrikasyon ve iri dişli değiller; tozlu topraklı, bol saçaklı ve küçük dişliler, hepsi de ayrı telden çalıyor. Bir sarımsaktan da bu beklenmeli kanımca.
*
Marsilya sabununa biraz parfüm eklemişler. Ben alırken üzerindeki İtalyanca yazıları yeterince okuyamamışım, sonradan farkettim. Sadece çamaşır ve yer temizliğinde kullanmaya karar verdim. Bütün bir kalıbı rendeleyip bir kaba koydum. Gerektikçe azar azar kullanıyorum. Alternatif dükkanda Girit'ten gelme saf zeytinyağı sabunu buldum bu arada. Onunla ilgili başka planlarım var.
*
Delirmiş olmalıyım.

Bu kadar işimin gücümün arasında marketlerin manav reyonlarından verilen naylon torbaları yırtmak yerine itinayla zedelemeden açmaya, üzerlerindeki barkod etiketlerini dikkatle çıkarmaya, boşaltınca katlayıp çantamda bir köşeye yerleştirmeye ve bir sonraki sebze-meyve alışverişinde tekrar kullanmaya başladım.

Ve fakat bütün dünya delirmeye başlasa hiç fena olmayacak...
*
Cuma günü Valletta'da bir manavda zeytin gördüm. Ham, yeşil zeytin. Kilosu 3,5 avro. Ben ne anlarım zeytin kurmaktan? Fakat dayanamayıp bir kilo aldım. Manava sordum: "Siz kardeşler nasıl yapıyor zeytini Malta'da? Öyle yapacak ben..." Manav genç yaşından beklenmeyecek bir uzmanlıkla ve kırık İngilizcesiyle başladı anlatmaya: "Zeytinleri suya koy. Günde iki kez değiştirerek 3 gün su içinde beklet. Sonra bir yumurta al. Suyun içine koy. Yumurta suyun yüzeyine çıkana kadar tuz ekle. Yumurtayı çıkar. İyice karıştır. Zeytinleri koy. 3-4 ay tuzlu suda beklesin zeytinler. Sonra afiyetle ye. 3 günden sonra tuzlu su yerine zeytinyağına da koyabilirsin. O zaman 6 ay bekleyeceksin. Beni anladı sen?"

Yaa, anladı, anladı. Hatta sabırla koruk pekmez olur, onu da biliyor ben. Ama 3-4 ay beklemeye sabrım yok, ne yapmalı?

Eve geldim, bilenlere sordum e-posta ve telefonla. Hızla yanıt yetiştiren bütün dostlara buradan kucak dolusu selam. Onlardan öğrenerek şöyle yaptım: Bütün zeytinleri sudan geçirip, tek tek iki yerinden çekirdeğe değecek kadar derin kestim. İçi su dolu bir kavanoza attım kestikçe. En üste de ağırlık yapacak bir başka kavanoz kapağı koydum. Öyle ki zeytinlerin üstü tamamen suyla kapandı. Şimdi her gün değiştiriyorum sularını. Acısı çıkana dek böyle devam edecek 1 hafta-10 gün. Bu süre sonunda zeytinlerin birisini tadıp kontrol edeceğim acısı tamamen gitmiş mi diye. Acısı gidene dek her gün kontrol edip suyunu değiştirmeye devam. Acı tamamen çıktığında zeytin yenmeye hazır olurmuş. Saklamak için tuzlu su karışımı hazırlayacağım o zaman. İster bizim manav usulü yumurta ile, ister bir litreye 80 gr. tuz ölçüsü ile... Tükenene kadar bu karışımda bekleyecek zeytin. Ve, hayır efendim, doğala özdeş aroma ve potasyum bilmem ne olmayacak içinde...
*
Zeytini alıp eve gelince bir ikisini kesekağıdından çıkarıp elimde tuttum bir süre. "Zeytin, sen gerçekten güzel bir meyvesin" dedim. Sonra oğluma dedim ki: "Bak yumurcak, annen bu yaşında ilk kez tutuyor dalından kopmuş yeşil zeytini hayatında. Ama sen pek şanslı bir bebeksin, kabul et, işte bu yaşında tutmuş olacaksın bu güzel yeşilleri elinde..." Sonra eline verdim, biraz oynadı zeytinlerle. Ne zaman ki ağzına götürüp ısırmaya kalktı, "dur bakalım, bu acı tecrübenin gereği yok" dedim, aldım elinden.
*
Bu günlerde ben "inatçi keçi" şarkısını söylerken "ha ha hay" kısmına eşlik ediyor yumurcağım. Üstüne müzik dehası tanımıyor bu anne kuzgun.

Göğe bak!

Gittikçe daha sık "Göğe bak! Göğe bak!" diyordu,
iç sesimi son zamanlarda daha çok dinler oldum.


Güneşin doğuşunu değilse bile batışını izler oldum. Doğruymuş, her günbatımı bir diğerinden farklıymış. Şair yalanı falan değilmiş bu. Üstelik anlatması da zormuş güzelliğini. Güneşin doğuş ve batış saatlerini bilmek, akşam haberlerinin başlayıp bitiş saatlerini bilmekten daha önemli gelir oldu bana.

Bulutları seyretmek de zevk verir oldu. Önüm arkam, sağım solum, binlerce kilometre deniz diye mi, bu küçük adada dağ falan yok diye mi bilmem, onları bütün gün gökyüzünde akıp giderken gördüm. Kuvvetli bir rüzgar olmadıkça gökyüzünde asılı duran anakara bulutlarından farklıydılar. Onları izlerken düşünceler de akıp gittiler, durağanlık son buldu.

Sonra güneş batınca gözüm ayı arar oldu. Gittikçe kolay bulur, şeklini de daha görmeden tahmin edebilir oldum; büyüsünü gittikçe daha çok hisseder oldum. Hatta onun da doğuş ve batış saatleri varmış, eskiden bilmezdim bunu.

İsterdim ki yıldızı bol geceler olsun gördüklerim. Ama insanın yaşayıp çoğaldığı, kendi yapay ışığını da alıp getirdiği her yerde yıldızların kalkıp göç ettiği bir devir bu.

Kendimi, yaşamımı güneşe, aya, mevsimlere göre ayarlamak istedim. Gündoğumuyla uyanmak, günbatımı ile günlük koşturmacadan yavaş yavaş çekilmek istedim. Etkisi olduğu belki de bir masal, ama minik bahçemi ayın hallerine göre işlemek istedim. Kışın ben de yavaşlamak, yazın daha çok koşmak istedim. Veya belki de tam tersi. İlkbaharda ben de yeniden başlamak, sonbaharda ise biraz çekilmek, kendime ve çevreme bir çeki düzen vermek istedim. Hâlâ tam başardığım söylenemez bütün bunları. Fakat adımlarım var bu yönde.

Hepsinden önemlisi, öyle zamanlar oldu ki -kendim dahil- başını ekrana, başını bilgisayara, başını vitrine gömmüş birini gördüğümde "Göğe bak! Göğe bak!" diye bağırmak istedim.

Sadece ve sadece hamile...

"Her şeyden önce şunu söylememe izin verin. Siz hasta falan değilsiniz, sadece ve sadece hamilesiniz!"

Sadece ve sadece hamile...

İki yıl önce, doktorumun müjdeli haberi verdiğindeki ilk sözleri bunlardı.
"Hasta falan değilsiniz" demek, "kendinize hasta muamelesi falan yapmaya kalkmayın, normal yaşamınıza kaldığınız yerden devam edin, bu dünyanın en doğal şeyini doğal akışına bırakın" demek.

Öyle yapmaya çalıştım ben de...
Rahat bir hamilelik, kolay bir doğum, sağlıklı bir bebek için okuyup araştırırken aklımın bir köşesinde hep daha doğal olan yöntemi/malzemeyi bulmak, kaynak tüketiminde mütevazi olmak, abartıya kaçmamak vardı. Ve binyıllardır neredeyse kendiliğinden sürüp giden bir döngüye gereğinden fazla karışmamak... Kimi şeyleri doğulu annelerden öğrendim, kimilerini batılı annelerden. Bazen batılı annelerin unutup yeniden keşfettiği bilgilere zaten sahip olmakla gurur duydum. Bazen kağıt üstünde okuduğuma ikna olmadım, bir de doktoruma sordum. Bazen okurken hoştu, uygularken zor. Bazı şeylerin arkasındaki derin felsefe güzeldi, ama ben kolayına kaçtım.


İstedim ki hiç birini unutmayayım, şuracığa yazayım. Bunlar doğal bebek yetiştirmenin, eko anne olmanın anayasasıdır falan demiyorum. Belki başka annelerin (ve anne adaylarının) de işine yarar, belki daha doğala, daha sade olana doğru provoke eder birilerini...

* İlk dersimiz uzak doğulu bir anneden. Hamilelikteki sabah bulantılarına karşı doğal çözümlerden biri zencefilmiş. Çayı, şekeri, kurabiyesi, artık ne olursa...Bilgiyi vermekle kalmayıp bir paket zencefilli şekerleme ile ziyarete gelen bir dost... İnsan daha başka ne ister? Hoş, tatlı o ara en çok kaçındığım şeydi. Bir ikiden fazla yiyemedim. Zencefilli şekerlemeler müstakbel babanın oldu :)) Ben zencefil kavanozunu koklayarak deva buldum.

*Hamilelikte sık görülen diş kanamalarına karşı adaçayı ile gargara öneriliyor. Ne gargarası, ağzınızda şöyle bir dolaştırdıktan sonra için gitsin. Aynı adaçayını doğumdan sonra sütünüz aşırı geldiğinde dengelemek için de içebilirsiniz. Yok, eğer süt miktarını arttırmak istiyorsanız, tam tersi adaçayından kaçınacaksınız.

*Yine hamilelikte sık rastlanan mide yanmalarına karşı ise süt içmek, badem yemek öneriliyor.

* Dünya Sağlık Örgütü'ne göre tüm hamilelik boyunca gerekli olan ultrason sayısı 3'müş! Hiç bir kaynakta ultrasonun anne karnındaki bebeğe zararlı olduğuna dair bir şeye rast gelmedim. Yine de -doktorum da daha fazlasına gerek görmediğinden- bu tavsiyeye sadık kaldım.

* Peki ya cinsiyet? Ha ha ha! Onu doğuma kadar öğrenmemek kararı aldık. Her telefonda "ne meraksızsın!" diyen annemi sinir ettim. 7. ayda istenmeyen bir tesadüfle (doktor kendi notlarını alırken defterine bir mars işareti koyduğunu gördüm) fikir sahibi oldumsa da doğuma kadar bir süprizden ümidimi kesmedim.

* 36. haftadan itibaren Almanya'da yaygın bir halk inanışına göre doğum süresini kısalttığına inanılan ahududu yaprağı çayı içtim. Bazılarına göre bal-şeker vb. katmadan içilemeyecek kadar berbat bir tadı varmış. Ben severek ve daha sonra da içilebilir diye bir köşeye yazarak içtim. Doktoruma sordum; lehine konuşmadığı gibi aleyhine de konuşmadı. Faydasını gördüm mü bilemem ama zararını görmedim.

* Yine 36. haftadan itibaren bu konuda eğitim almış bir ebeye doğuma hazırlık için akupuntur yaptırdım. Bacaklardaki belli noktalara uygulanan bu akupunktur dört hafta boyunca haftada 15-30 dakikalık birer seans olarak uygulanıyor. Amaç yine doğum süresini kısaltmak (dikkat! doğumu erkene çekmek değil, kendi seyrinde başlayan doğumun süresini kısaltmak). Bu yöntemin başarısı hakkında bilimsel kanıtlar var. İlk doğumu sadece 6 saat sürmüş biri olarak (doktorum doğuma yetişemedi, ebem zar zor yetişebildi!) kişisel tecrübem de bu yönde.

*Buradan yola çıkarak diyebilirim ki hamileliğinizi takip eden doktor, doğumunuzu yaptıramayacaksa çok da dert etmeyin bunu. Bazı şeyler binlerce yıldır kendi seyrinde gidiyor, doktordan bağımsız...

*Gelişmemiş ülkelerde belki de mecburiyetten yapılan ev doğumları, batıda gittikçe popülerlik kazanıyor. Kişisel bir tercihle evde, hatta başında ebe bile olmadan doğum yapan kadın sayısında artış var. Kişisel tecrübemden yola çıkarak bilim ve tıbbın değerli desteğini mutlaka almanızı şiddetle tavsiye edebileceğim bir nokta varsa, o da budur. Özellikle ilk doğumsa... Gidin hastanede doğurun. 5 yıldızlı otel lüksüne sahip, suit odalı özel hastane olması gerekmez. Acil bir durumda anında müdahale edilebilecek, yeterince teşekküllü, her daim uzman doktoru olan bir yer olsun yeter. Hastanelerin doğumhaneleri evimizde duyacağımız huzur ve sakinliği verecek şekilde tasarlanabildiği gün orta yolda buluşmuş oluruz sanırım.

* Normal doğurdum. Normal doğumun büyük ve sıkı bir hayranıyım. Daha önce bahsetmiştim. Geçenlerde Türkiye'de sezaryenle doğum sıklığının özel hastanelerde %70, genel ortalamada %45 olduğunu okudum. Korkunç rakamlar bunlar.

* Doğum başlarken uygulanan hafif bir ağrı kesici dışında ağrı kesici/anestezi almadım. "Acaba epidural anestezi istesem mi?" diye düşünmeye başladığım an zaten epidural için çok geçti; doğrusu işime geldi. Hamilelik sırasında kursa gidip öğrendiğim nefes tekniklerini doğru dürüst uygulayabilseydim rüya gibi bir doğum olabilirdi. Nöbetçi ebenin başımda durup nasıl nefes almam gerektiğini gösterdiği her sancıda -abartmıyorum- en az yarı yarıya daha az ağrı hissettim. Kıssadan hisse; hamilelik sırasında "epidural olsun mu, olmasın mı?" diye düşünerek geçireceğiniz süreyi nefes tekniklerini öğrenerek geçirin!

*Peki ya su doğumu? Hakkında hem çok olumlu, hem de bazı olumsuz şeyler duydum. Acil bir müdahale gerektiğinde anneyi sudan çıkarıp müdahale ortamına almanın zor olduğu gibi. Bu konuda en iyisi doğumu yaptıracak ekibin ne düşündüğünü sormak. Eğer onlar başa çıkabileceklerini düşünüyorlarsa neden olmasın?

* Anne sütünün de sıkı bir hayranıyım. Onu da şurada anlatmıştım.

*İlk günlerde anne göğsündeki yaralara karşı güneş ışığı, koyun tüyü, yünlü ve ipekli göğüs pedleri iyi geliyor. Kullan-at göğüs pedleri yerine bu tekrar-kullan'lar çevre açısından da daha iyi. Kendilerini eczanelerde bulabilirsiniz. Ben doğal yöntemlere meraklı bir hastanede doğum yaptım, koyun tüyü tarafıma bizzat oradaki hemşireler tarafından hediye edildi :)

* Bebeğini ilk andan itibaren bebek taşıma bezi kullanarak taşıyan anneler var. Son Türkiye uçuşunda en fazla bir kaç günlük bebeğini sling (bez) ile taşıyan bir anne gördüm, im-ren-dim. Ben becerememiştim. İlk kez 5. aydan itibaren kullandık. Şimdi Ergo kullanıyoruz. Memnunuz, hayranız. Bebek taşıma bezi ve kangurudan şurada bahsetmiştim.

* Hastanede bebeklerimizin günlük bakımını 2. günden itibaren kendimiz yapmamız teşvik edildi. Bebeği silmek için sadece ılık su kullanılıyor, ardından bebek halis sızma zeytinyağı ile siliniyordu. Zeytinyağı şişesini dikkatle incelediğim için en kalitelisinden mutfakta kullandığımız sızma zeytinyağı olduğundan eminim. Eve çıktıktan sonra oğlumu ilk banyodan itibaren 2 ay kadar sadece içine biraz zeytinyağı eklenmiş ılık suda yıkadım. Annem telefonda şaşkınlıktan ne diyeceğini bilemiyordu ("Kızım hâlâ mı zeytinyağı? Kokmuyor mu bu çocuk?" , "Evet, anneee! Neden koksun?") Ne buram buram kokan banyo sabunları, ne banyo sonrası nemlendiricileri... Hiç birine gerek olmadı. Daha sonraları güvenilir bir markanın tüm içeriği bitkisel olan banyo ürününe geçildi.

* Günlük bakımda saf badem yağı kullanmak niyetindeydim. Ama oğlum sabahları keyifle (bebek masajı ile) yağlanma faslından hoşlanmayınca bu kısmı es geçtik. Belki hoşlanan bebekler çıkar.

*Özellikle yeni doğan bakımında anne sütünün mucizevi etkileri var. Tıkanan minicik burnuna damlattım, yeni doğan sivilcelerinin üzerine sürdüm. Tecrübeli anneler akla gelen her derde öneriyorlar. Anne sütünün anti-bakteriyel etkisi var.

* Yine hastaneden test edilip onaylandığı üzere bebek temizliğinde ıslak mendil yerine sadece su ve küçük havlular kullanmayı denedim. Bir kaç düzine kadar havlum olsa, sonra kirlenenleri yıkamadan önce hızlıca akıtacak kadar da vaktim ve enerjim, sanırım üstesinden gelebilirdim. Fakat 3-4 havlu bez ile böyle bir sistem kurmak mümkün olmadı tabii ki. Ben de ara bir yol seçtim. Ilık suyla ve kalitesine güvendiğim kağıt mendillerle yaptım (ve yapıyorum) alt temizliğini. İçinde türlü türlü kimyasal bulunan ıslak mendilleri seyahatler ve doktor muayeneleri gibi mecbur olduğumuz zamanlar dışında hiç kullanmadık. Böyle durumlar için ise araştırıp mümkün olduğunca az kimyasal içeren, parfüm gibi gereksiz maddeler kullanılmamış olanlarından seçtik.

* Bir çok kaynakta bebek çamaşırlarının temizliğinde yumuşatıcıdan özellikle kaçınılması gerektiği yazıyordu. Bir çok anne gibi deterjan konusunda endişeliyken asıl yumuşatıcıdan korkmam gerektiğini öğrenmek şaşırtıcıydı. Bebeklerde alerjinin en çok rastlanan sebeplerinden biriymiş yumuşatıcı. Yumuşatıcı kullanmayarak, her zamanki deterjan ile yıkadım ben de bebek çamaşırlarını. Yakın zamanda hem yumuşatıcı niyetine, hem de deterjan artıklarını daha iyi durulasın diye beyaz sirke kullanmaya başladım. Şimdi içim daha da rahat. Bebeğimin çamaşırları ille de güzel koksun diyen annelere yumuşatıcı alternatifi olarak son durulama suyuna bir kaç damla essential oil eklemeleri öneriliyor. Lavanta gibi bebekleri rahatsız etmeyecek hafif bir koku tercih edilmeli.

*Hazır bez mi, yoksa kumaş bez mi? Bu konuyla ilgili okuduğum bir yazıda şöyle deniyordu: "Kumaş bezlerin yıkanması için gerekli su ve enerji, hazır bezlerin yarattığı çevre kirliliği ile karşılaştırıldığında verdikleri ekolojik zarar eşittir. Önümüzdeki bir kaç yıl bu açıdan bir çevre zararlısı ile birlikte yaşamayı kabullenin ve dilediğiniz yöntemi seçin." Kendimce ikna olarak hazır bezi seçtim. Şimdi düşününce çok da doğru gelmiyor bu sözler bana. Üstelik kumaş bezlerin kullanımını ve temizliğini kolaylaştıran bir kaç pratik yöntem de duydum o günden bu yana. Ama kumaş temizlik bezlerini bile kullanmayı becerememiş biri olarak kumaş bez kullanmayı becerebilir miydim bilmiyorum. Önemli olan herkesin kendi yaşam şartlarını değerlendirerek bir karara varması. Hazır bezin çevreye daha az zararlı olanları var. Daha az kimya içerenleri ve daha az boyalı süslü olanları. Ben mümkün olduğunca onları tercih ettim.

*Öğrendim ki bir bebeği olabildiğince doğal ve mütevazi yetiştirme çabası sürüp giden bir eylem. O büyüdükçe yeni yeni ihtiyaçlar ortaya çıkacak ve onları daha doğal karşılama çabası gelecek ardından. Öğrendiklerimi burada yazmaya devam edeceğim tabii. Ama tercihlerini belli etmeye başlayan bir çocukla işlerin daha da zor olabileceğini öngörüyorum. Aklıma agaclar.net Şubat 2007 dergisinde okuduğum "Bir dağ köyünde bir ressam" adlı yazıdan tatlı bir sitem geliyor: "Beni ekolojik yetiştirmişsiniz ama!"

Walden Gölcüğünde Bugün -9

Walden'da en sevdiğim bölümlerden biri The Ponds (Gölcükler). Thoreau'un sadece Walden gölcüğünden değil çevredeki bir kaç başka küçük gölden de bahsettiği bölüm bu. Kitabın bir çok başka yerinde onu çağdaşlarına, hemşerilerine karşı alaycı, bazen de kızgın gördük. Bazen -kulübeyi nasıl yaptığını anlatırken mesela- nasıl da ince ince teknik detaylar veren ve masrafları sıralayan bir hesap adamı gibi göründü gözümüze. The Ponds'a hakim olan hava bambaşka. Sıcak bir öğleden sonra oğlum uyurken okudum o bölümü. "Bu adam bu gölü çok seviyor" diye düşündüm okurken. Sanki okurken ben de durdum o gölün kıyısında. Serinledim, tazelendim. Belli ki pek çok mevsim, günün ve gecenin her saatinde kıyısında durulup uzun uzun seyredilmiş. Üzerinde tekneyle gezilmiş; içinde yüzülmüş; balıkları, kuşları ve hatta yüzeyinde uçuşup duran sinekleriyle ahbaplık edilmiş. Ve tabii gölün kendisiyle de...

Ama en iyisi lafı Thoreau'a bırakmak:
"Ilık akşamlarda sık sık teknede oturup flüt çaldım ve çaldığımdan büyülenmiş gibi etrafımda dönüp duran levreği ve gölün ormana ait enkazlarla dağılıp gitmiş çizgi çizgi dibinden geçip giden ayı gördüm."
"Walden aynı bakış açısından bile bazen mavi, bazen yeşil görünür. Yeryüzüyle gökler arasında uzanmış, her ikisinin renginden de faydalanır."
"Serin bir Eylül öğleden sonrası gölcüğün doğu kıyısında, yumuşak kumlu kıyıda dikilirken ve hafif bir sis karşı kıyı çizgisini adeta görülmez kılarken "bir gölün cam gibi yüzeyi" deyişinin nereden geldiğini görüverdim."
"Belki de yerin yüzeyinde hiç bir şey bir göl gibi hakça, böylesi duru ve aynı zamanda bu kadar geniş değildir."

Bir gölü, bir ağacı, bir nehiri, bir dağı böyle yakından tanımak ve böylesine sevmek şansına sahip olanlara ne mutlu...

Walden Gölcüğünde Bugün -8

Walden Gölcüğünde Bugün -10

Walden Gölcüğünde Bugün -8

Yitip gitmedikçe, bir başka deyişle yaşadığımız dünyayı yitirmedikçe, kendimizi bulmaya, nerede olduğumuzu ve ilişkilerimizin sonsuz kapsamını anlamaya başlayamayız.

Yaz sonuna doğru bir öğleden sonra tamirciden bir ayakkabıyı almak üzere köye gittiğimde tutuklanıp, hapse atıldım. Çünkü erkekleri, kadınları ve çocukları senato binasının kapısındaki sığırlar gibi alıp satan bir devlete vergi ödememiş, yani otoritesini tanımamıştım. Benim ormana gidiş sebeplerim başkaydı. Ama insan nereye giderse gitsin, kirli kurumlarıyla peşinden koşup pençelerini geçirmeye, ve başarabilirlerse umutsuz kardeşlik birliklerinin bir üyesi yapmaya çalışıyorlar. Doğru, sonucu ne olursa olsun (tutuklanmaya) zorla direnebilir, topluma karşı "amok" koşmayı deneyebilirdim. Ama toplumun bana karşı "amok" koşmasını, çaresiz tarafın o olmasını tercih ettim.

Burası, tam bu satırlar, Gandhi'nin ünlü pasif direnişçiliğinin başladığı yer olabilir mi?

Bilmeyenler için: amok

Walden Gölcüğünde Bugün -7

Walden Gölcüğünde Bugün -9

Walden Gölcüğünde Bugün - 7

...farkettim ki Thoreau'un "ormana gittim..." diye başlayan büyülü satırları aslında benim ilk yazıda alıntıladığımdan daha farklı. Hatta tam olarak şöyle:

"Ormana gittim çünkü bilinçle yaşamayı diliyordum; yaşamın sadece temel gerçekleriyle yüzleşmeyi ve öğretmesi gerekeni öğrenememiş olup olmadığımı görmeyi... (diliyordum). Ölüme eriştiğimde hiç yaşamamış olduğumu farketmek istemiyordum. Ne yaşamın ta kendisi olmayanı yaşamaktı dileğim -yaşamak öylesine değerli ki-; ne de çok gerekmedikçe vazgeçmek. Derin yaşamak ve yaşamın tüm özünü emmek istiyordum; yaşam dolu olmayan her şeyi kökünden söküp atacak kadar kadar azimle ve bir Spartalı gibi yalın yaşamak; genişçe bir ot kümesini derinden biçmek; yaşamı önüme katıp bir köşeye sıkıştırmak ve en yalın paydasına indirgemek... ve eğer sıkıcı ve değersiz olduğu ortaya çıkarsa neden bu gerçek değersizliğinin tümünü almalı ve dünyaya duyurmalı? Yok eğer yüce bir şeyse neden yaşayarak görmemeli ve bir sonraki sefer gerçek hakkını vermemeli?"

Bu satırları her sabah bir kez okumak yaşama gerçek hakkını vermeme yardımcı olur muydu?

Not: Bu paragrafın çevirisine teknik destek sağlayan Yaban'a teşekkürler!


Walden Gölcüğünde Bugün -6

Walden Gölcüğünde Bugün -8

Küçük mutluluklar: Yağmur

Ben bu satırları yazarken...
Çok klasik ama yerinde bir başlangıç...

Evet, ben bu satırları yazarken benim bildiğim Nisan, hadi bilemedim Mayıs ayından beri ilk kez yağmur yağıyor! Rüzgarın etkisiyle yan yan değiyor damlalar yere. Yerlileri de, gezginleri de hazırlıksız yakaladı bu yağmur. Sokakta hafif bir telaş var. Kıyıdaki ağaçlar bir anda ayların biriktirdiği tozlarından yıkanıverir şimdi. Capcanlı bir yeşile boyanırlar. Ve ben hatırlarım onların hiç de silik ağaçlar olmayıp tuzlu deniz rüzgarlarına karşı duran cesur ılgınlar soyundan olduğunu...

Walden Gölcüğünde Bugün - 6

"Yaşamımız detaylarla boşa harcanıp gidiyor. Dürüst birinin saymak için nadiren iki elinin parmaklarından fazlasına gereksinimi vardır; uç durumlarda ayak parmaklarını da buna ekleyebilir. Sadeleştir, sadeleştir, sadeleştir!"



Walden Gölcüğünde Bugün-5

Walden Gölcüğünde Bugün-7

Sabah sabah...

"Milletlerin değil, insanların iyisi kötüsü vardır"

Sabah sabah Radikal'e girince ilk bu cümle dikkatimi çekiyor. Merak ve şaşkınlıkla tıklıyorum haberin üzerine.

“İyi millet-kötü millet yoktur; iyi insanlar-kötü insanlar vardır” diyor, yüzünde etkileyici bir barışçıl ifadeyle günümüzün ‘bilge’lerinden biri. Ve o bilge karşımızda oturuyor. Civan Gasparyan...Erivan’daki son gecemizin hoş sürprizi.

diyor Cengiz Çandar.

Bu basit gerçeğe ulaşmak için bilge olunması gereken bir dünya korkutuyor beni.

Bir milletin
toptan iyi,
toptan kötü,
toptan cahil,
toptan gelişmiş,
toptan akıllı,
toptan deli,
toptan ırkçı,
toptan hoşgörülü,
toptan konuksever,
toptan dışlayıcı,
toptan üstün,
toptan batmış
görüldüğü bir dünyadan korkuyorum.

Oğlumun bu tür saçmalıklara inanmasından...
oğlum hakkında bu tür saçmalıklara inanılmasından...
korkuyorum.

Yaz muhasebesi

Termometre henüz değilse de, takvimler sonbaharı gösteriyor ya, geçtiğini varsaydığım yazın bir muhasebesini yapmaya karar verdim. Biraz da derlenip toparlanmaya... Aklımda, evde ve blogda...
Aklım karışık, evde durum berbat, blogda içler acısı.
Yazılacağından bahsedilmiş (hatta söz verilmiş) ama yazılmamış yazılar,
başlanmış ama bitirilememiş seri yazılar,
şimdi buradan bakınca yanlış kategorilenmiş (veya hiç kategorilenmemiş) yazılar...

Önümüzdeki günler ve hatta haftalarda aklımı, evi ve blogu derleyip toplamaya ve kışa her açıdan daha sakin bir kafayla girmeye niyetleniyorum. Başarabilecek miyim bir bakalım...

Gelelim yaz mevsimi muhasebesine...
Mayıs ayından başlasam iyi olacak. Hazırlıklar o zaman başlamıştı çünkü. Sivrisineklerle mücadeleye örneğin... Yazı bu açıdan korktuğumdan hafif atlattık diyebilirim. Ses dalgalarıyla sinekleri kaçıran aletlerden kullandık. İşe yaradı mı, emin değilim. Bazen uzun günlerden sonra bir sivrisinek alete rağmen çıkıp geliyordu. O zaman aslında bebeklerde cilt üstüne sürülerek koruma sağlaması amaçlanan ama bizim böyle kullanmaya asla, asla, asla niyetlenmediğimiz bir "doğal" spray girdi devreye. Sivrisineği bulunca sprayi üzerine sıkıyorum. İçindeki bitkisel yağların kokusundan öyle nefret ediyor ki sivrisinek oracıkta düşüp ölüyor. Abartmıyorum. Fakat yazı nispeten rahat geçirmemizde belediyenin iyi çalışmış olmasının da etkisi var sanırım.
Haziran kısmen tatil ayıydı. Türkiye'de biraz nefeslendik. Dönüşte iklim şokuna uğradık. Oğlum ardı ardına hastalandı. Küçük tezgah üstü bahçem ise tahmin ettiğim gibi bu uzun ayrılığa (bize değil, suya) dayanamamıştı. Liçi dışında hepsini kaybettim. Liçi de pek keyifli sayılmaz. Hazirandan beri durmadan yeni yapraklar vermeye çalışıyor ama büyütemeden döküyor yapraklarını. Yeni bahçe atılımları için havaların biraz serinlemesini bekliyorum. Şu anda iklim sözde yeşil parmağımı yerinden oynatamayacak kadar tembelliğe sevklediyor beni.
Temmuz ayında zamanımızın çoğunu evde geçirdik. Dolayısıyla ev içi deneylerine verdim kendimi. Kefir, ekşi maya ve beyaz sirke gibi. Kısmen başarısız ama genelde öğreticiydi. Sonuçlarından memnun kaldık. Biraz da çocukluğuma dair yaz günlerini ve onların heyecanlı oyunlarını hatırladım. Kendime devamını getirme ödevi verdiğim seri yazılardan biri bu.
Ağustos'ta ortanca ve miniği kaybettim :( Nasıl olduğunu sormayın, bilmiyorum. Dedektif romanlarında kilitli oda cinayeti diye bir format vardır ya; kapı içeriden kilitlidir, adam içeride ölü bulunur. O hesap. Bir gün taneciklerin sütünü tazelerken olmaları gereken iki kavanozun ikisinde de olmadıklarını farkettim. Gidiş, o gidiş. Neyse ki tombul var hala. Ağustos ortasındaki 15 günlük tatil boyunca buzdolabında süt dolu bir kavanozun içinde bekledi bizi. Sonra da keyifle kefir üretmeye devam etti. Bu yaz, serinliğiyle bize en çok nefes aldıran şeylerden biri oldu kefir. Ağustos, Malta'da havai fişekli festa kutlamalarının da seyrekleştiği aydı. Yoksa biz mi alışmaya başlamıştık, bilmiyorum. Bu ayın 15 gününü daha serin bir ülkede, koyu yeşile, ağaç gölgesine, su şırıltısına ve hatta biraz yağmura doyarak geçirdim. Dönüşte her zamanki iklim şoku!
Geçen üç ayı çokça evde geçirmek zorunda kalan oğlumu deniz-havuz alternatifi olarak sık sık küvet içine doldurduğum suda oynamaya bıraktım. Bir taraftan bu kadar su kullanmanın vicdan azabını çekerek. Bu yaza ait küçük ekolojik günahlarımdan biri oldu bu. Oğlum çok, çok, çok mutluydu; o ayrı hikaye. Buna karşılık, havaların ısınmaya başladığı Mayıs ayından itibaren bugüne dek bir kez dahi evde klima çalıştırmadık. Biraz klimayı büyük çevre zararlılarından biri gibi gördüğümüzden, biraz da sağlıklı bulmayışımızdan. Fakat son günlerde nem oranı öyle yüksek ve ben sıcağa (ve oğlumun bu yüzden hastalanıp durmasına) burnuma kadar öyle dolmuş haldeyim ki; önümüzdeki günlerde kullanmaya başlarsak hiç şaşırmayacağım bu aleti.
Özetle, bir yaz da böyle geçti.
Geçti diyorum...
Termometre ne derse desin.

Reçete

"Doğrusunu ben bilirim" ateşi bastığında günde üç kez yemeklerden sonra alınacak:

• "Akıllılar, zayıf yanlarını bildiklerinden, yanılmayacaklarını ileri sürmezler" (Thomas Jefferson)


• "If there is nothing wrong with me, there must be something wrong with universe." (Bende hatalı olan hiç bir şey yoksa, evrenle ilgili yanlış giden bir şeyler var demektir.)


• "Belki yanılıyor olabilirim." (Robert Fulghum)

Malta: Zafer Bayramı, festalar, havai fişek ve taksiler

Bugün Malta'da Zafer Bayramı ve tatil. Neyin zaferi diyecek olursanız 1565 yılında Osmanlı Kuşatması'nda Türkler'e karşı elde edilen zafer. Malta tarihinde ve kültüründe önemli bir yere sahip ünlü "Büyük Kuşatma" ilginizi çekiyorsa ilgili wikipedia girişini okuyabilirsiniz. Kuşatma'nın tam bitiş tarihi 11 Eylül imiş aslında. Ama geri çekilme 8 Eylül'de başlamış. Tesadüfen bugün aynı zamanda Meryem Ana'nın doğum günü olarak da kutlanıyormuş öteden beri.
*
Kutlamalar Cumartesi günü başladı. Akşam yürüyüşe giderken yakındaki kilisenin kapılarını açık, içerisini tıklım tıklım dolu gördük. İçeride büyük salonda bir ayin vardı. Yan taraftaki ikinci ve küçük bir salonda da büyük salondan naklen yayın vardı hatta. Sahilde, Sliema ve St.Julians arasında ermiş ve Meryem Ana heykelleri ile süslenmiş bir kutlama alanı gördük sonra. Seyyar yiyecek ve içecek satıcıları festa kutlamalarındaki gibi yerlerini almıştı. Festa Malta'da yaz boyu biri bitip diğeri başlayan; genellikle bir kasaba veya köyün ermişine adanmış dini yönü baskın kutlama ve festivallere verilen ad. Kilise ayinleri, sokak süslemeleri, geleneksel giysilerle yürüyüş, bol yiyip içme, kasaba orkestrası, gündüzden başlayarak havai fişek desem herhalde kafanızda canlanır.
Bu seferki kısmen milli bayram sayıldığından bu festa havasını çok anlayamamıştım başta. Meğer il-bambina (yani bebek Meryem) kutlamaları da varmış aynı zamanda.
Neyse, güle oynaya Spinola Koyuna kadar yürüdük. Burası -daha da önce bahsetmiştim- sevimli, balıkçı kayıklarıyla süslü, küçük bir koy St. Julians'da. Orada, kıyıda balıkçı teknelerinin arasına yerleşmiş bir orkestra hafif, hoş bir şeyler çalıyordu. Saatler ilerleyip tam geri dönmeye karar vermiştik ki büyük bir gürültü ile havai fişek gösterisi başladı. Fişekler bir kaç kilometre ötede patlatılıyor ama ses büyük bir gürültüyle koydaki binalara çarparak adeta bir kaç kat büyüyordu. Oğlumun suratını bir görmeliydiniz! Hemen kalkıp eve dönmeye karar verdik. Aksi gibi fişekleri tam dönüş yolumuz üzerindeki kutlama alanında atılıyor. Yürüyerek oradan geçmek neredeyse imkansız. Bir taksi tutup geri dönmenin en iyisi olacağını düşündük.
*
Gözlemlerime göre Malta'da yoldan taksi çevirmek diye bir kavram yok. Taksi duraklarından veya buradaki deyişle "garaj"lardan çağırılıyor taksiler. Ayrıca taksimetre de yok. Gideceğiniz yeri taksiyi çağırırken söylüyorsunuz. Ada küçük, mesafeler nispeten sabit olduğundan yolculuk sonunda şoför tahmini rakamı söylüyor size. İki türlü taksi var: Beyaz ve siyah. Aralarında hizmet açısından hemen hiç bir fark olmamasına rağmen beyaz taksiler siyahlara göre her zaman iki katı ücret alıyor. O yüzden mümkünse her zaman siyah taksi tercih edilmeli. Bir otel veya lokantadan ayrılırken sizin için taksi çağırılmasını isteyecekseniz de "siyah taksi çağırın lütfen" diye hatırlatılmalı.
Taksiciler her zaman konuşmaya ve ilginç şeyler anlatmaya hazır. Bu sefer bindiğimiz taksinin şoförüne çocuğumuzun havai fişeklerin gürültüsünden korktuğundan söz edecek oluyoruz. Meğer bizden de dertliymiş! "Hiç sevmiyorum, hiç!" diyor, "Çocuklar rahatsız oluyor, yaşlılar rahatsız oluyor, binalar için zararlı..."
"Çevre için de..." diyecek oluyorum. Ama dinleyen kim?
"...müzik güzel, yolları süslemeleri, festival yürüyüşü...peki ya bu? saçmalık bu, kuru gürültü, başka bir şey değil..."
"ya, öyle, öyle" diye onaylıyoruz eşimle.
Aylardır hemen her hafta sonu büyük bir gürültüyle havaya savrulan avroları seyredip duruyoruz ya...
..ve oğlumuzu ne olduğunu anlamadığı bu acayip gürültüden korumak için bazı akşamlar pencere kapatıp öyle oturuyoruz ya...
..bizim gibi düşünen Maltalılar da olduğunu duymak teselli verici. Bu taksi şoförü İstanbul'u Türkiye'nin başkenti sanıyordu. "Eskiden, Osmanlılar devrinde başkentti" dediğimizde bu kelime sanki bir şey ifade etmedi ona. Fişeklerin kutladığı zaferi kime karşı kazandıklarını biliyor mu acaba?
*
Haaa, yeri gelmişken geçenlerde bindiğimiz bir başka taksiden bahsedeyim. Aynaya asılmış beş şey vardı: Bir nazar boncuklu bilezik, bir haç, kim olduğunu bilmediğim bir Hristiyan ulu kişisinin çerçeveli minik resmi ve bizde de bazen gördüğüm tahminen içinde tılsım veya benzer bir şey olan minicik bir şişecik ve küçük, eski bir bebek patiği!... O taksinin şoförü uzun yıllar Kanada'da çalışmış. Sabah güneş doğmadan kalkılması gereken işler hoşuna gitmediğinden dönmüş Malta'ya!

...Ve bir de büyük büyük dedesi İstanbul'lu bir balıkçı olan bir taksi şoförü vardı.
Akdeniz'in oya oya, kilometrelerce uzayıp giden kıyılarında yaşayan bu insanlar hiç de uzak değil birbirine. Ve sanırım dünyanın bütün kıyıları da öyle...

Doğal bir temizlik malzemesi olarak sabun

Doğal ve gündelik malzemelerle temizlikten bahsedilen bir çok kaynakta sabundan "genel amaçlı temizleyici" diye bahsediliyor. Hemen her şeyi temizlemekte kullanılabilirmiş. Hangi sabun peki bu? Burnumu gıdıklayacak kadar keskin kokulu, doğal olamayacak kadar cicili bicili renklerde, suya değdi mi yarısı eriyip giden, çoğunlukla hayvansal kaynaklı hammaddeden üretilen bildiğimiz el sabunu mu? Bence değil.

Araştırınca değişik ülkelerde, değişik isimler altında geleneksel yöntemlerle üretilen farklı sabunlara rastladım. Bu konuda hala kısmen bir kavram kargaşası yaşadığımı söylemeliyim. Toparladığım kadarıyla genellikle bitkisel kaynaklı olan, koku ve renk için fazladan katkı malzemelerinin kullanılmadığı nispeten doğal sabunlar şöyle:


Castile Soap: İngilizce kaynaklı pek çok doğal temizlik reçetesinde rastladığım bu sabun eskiden %100 zeytinyağından hazırlanmaktaymış. Şimdilerde badem, jojoba, hindistancevizi gibi başka bitkisel yağlardan da elde ediliyormuş. Tahminen maliyeti düşürmek için. Vücut temizliğinde bile kullanmak mümkünmüş. Öyleyse orijinalinde bildiğimiz zeytinyağı sabunu olmalı bu.


Marseille Soap: Bu isimde bir sabuna ilk kez Malta'da rastladım. Biraz araştırınca bunun da castile soap gibi geçmişte zeytinyağından, şimdilerde başka bitkisel yağlardan (örneğin palmiye yağı) üretilen bir sabun olduğunu anladım. 700 yıl kadar önce ilk kez Fransa'da Marsilya'da üretildiğinden bu isimle anılıyor. Bunun dışında belki de bildiğimiz zeytinyağı sabunundan farklı değil. Burada satın aldığım Marsilya sabunu üzerinde "çamaşırlar için" yazıyor. Bazı zihni sinir fikirler getiriyor bu da aklıma. Biodegradability oranı (Türkçesi ne bunun?) %90'dan fazlaymış. Hiç fena değil.


Arap Sabunu: Biz yarı katı jelimsi halini biliyoruz bu sabunun. Aslen hayvansal yağlardan üretiliyor. Ancak genel amaçlı temizleyici olarak bugünün pek çok kimyasal bazlı temizleyicisinden kat kat masum geliyor bana. Bulduğum her yerde memnuniyetle kullanırım. Üstelik sıvı olan ve bitkisel kaynaklı yağlardan elde edilenleri de var. İngilizce'de Potassium soap veya Soft soap, Almanca'da Schmierseife veya Kaliseife deniyor.


Almanca kaynaklarda bir de Kernseife var ki ne olduğunu tam anlamış değilim. Ancak bu da genel amaçlı temizlik malzemesi diye geçiyor. Bulaşık yıkamak için bile kullanılabilirmiş.


Aklıma bir de aktarlarda gördüğüm ama saflığından emin olmadığımdan güvenip alamadığım defne sabunu geliyor. Hoş zeytinyağlı sabunu da güvenip aldığım yer Tariş mağazalarıydı Türkiye'deyken.


Sabunla ilgili notlarım şimdilik bu kadar. Yeri geldikçe burada bulduğum Marsilya sabunu ile yaptığım denemeleri de yazacağım.


Siz neler biliyorsunuz doğal sabunlar hakkında?

Plastik poşetlere karşı gerilla yöntemleri

Küresel olarak her bir dakikada 1 milyon tane plastik poşet tüketilmekteymiş. Bu korkunç rakam plastik poşetlere karşı gerilla yöntemleriyle savaşmayı seçen Morsbags adlı hareketin web sitesinden. Bu siteyi dün bir eco-parenting sitesinde dolaşırken keşfettim.

Kim bu Morsbag?
Sen, ben , o. Dünyanın her köşesinden eli iğne tutan herkes.
Ne yapıyorlar?
Her türlü artık veya yeni kumaştan bez torbalar dikiyorlar. Sonra diktikleri bu torbaları alışveriş merkezlerinde, süpermarket önlerinde tanımadıkları insanlara dağıtıyorlar. Veya yaşlılarevini ziyarete gittiklerinde yaşlılara hediye ediyorlar. Veya eş dosta dağıtıyorlar.
Neden?
Çünkü tekrar tekrar kullanılan bez torbalar yüzlerce plastik poşetin önüne geçiyor. Çevre için plastik geri dönüşümünden daha direkt ve kat kat hızlı bir çözüm.
Ne kadar yaygın?
Leeds'te düzenli olarak toplanıp hem bez torba diken, hem de sohbet eden bir grup var. Amerika'da bez torbaları öğrencileriyle birlikte dikip Dünya Çevre Günü'nde dağıtmayı düşünen ilkokul öğretmenleri... Tanzanya'da halka ücretsiz dağıtmak üzere, yerel bir terzilik okulunun öğrencilerine, ellerindeki artık kumaşlarla bez torba dikmeyi öğretenler var. Bu yıl dünyanın çeşitli yerlerinde 18.074 adet Morsbag gerilla çantası dikilip dağıtılmış!
Türkiye'de...
Morsbags sitesindeki haritaya bakılırsa henüz bu harekete katılmış hiç kimse yok. (Laf aramızda Almanca sokak dilinde plastik poşetlere Türkentüte /Türk torbası denmesini boşa çıkartmamak için elimizden geleni yapıyoruz. Gelişmemişliğin ve çevre bilinci yoksunluğunun göstergesi plastik poşetleri kullanmayı pek bir seviyoruz.)
Peki ya dikiş dikmeyi bilmiyorsak?
Morsbags sitesini incelerken en çok aklıma takılan soru bu oldu. Almanya'daki pek çok süpermarkette gayet basit ama sağlam kumaş torbalar 0,50 cent civarında bir fiyata satılıyor. Belki bir daha sefere bunlardan bir miktar satın alıp bir şekilde süsleyerek (örneğin doğal kumaş boyaları vb.) veya olduğu gibi dağıtabilirim. Bence bez torbaların eşliğinde neden onları kullanmamız gerektiğine dair çarpıcı bilgilerin yazılı olduğu bir broşür falan da verilmeli. İnsan ayaküstü plastik poşetlerin nasıl bir çevre felaketi olduğunu ne kadar anlatabilir ki?

Yok eğer dikiş dikmekten biraz olsun anlıyorsanız sitede torbayı nasıl dikeceğiniz bütün detaylarıyla anlatılmış. Ayrıca harekete katılanların bilgi ve fotoğraf alışverişinde bulunduğu bir de forum var. İnanılmaz zevkli, taşımaktan gurur duyacağınız bez torbalar dikmiş bu becerikli insanlar. (Not: Fotoğraftaki çanta Michigan'dan rootdarc tarafından yapılmış.)

Bir de bez torba kullanma becerisi var değil mi?
Bu naylon torba severler dünyasında bez torba kullanmak, en azından başlangıçta biraz çaba istiyor. Bir kere torbanızı alışverişe götürme alışkanlığı edinmek gerek. Bez torbanın yeri eviniz değil, çantanız. Cüzdanınız ve anahtarınız gibi... Bu başlangıçta zor gelen ama zamanla otomatikleşen bir davranış. Yapılması gereken tek şey, alışverişten dönüşte aldıklarınızı yerleştirdikten hemen sonra torbalarınızı düzgünce katlayıp ait olduğu yere, yani çantanıza koymak. Asıl zoru ödeme yaparken aldıklarınızı size sormadan ve yıldırım hızıyla cicili boyalı ama zararlı mı zehirli kendi poşetlerine doldurmaya kalkışan süpermarket-mağaza görevlilerine "Hayır, ihtiyacım yok" demeyi bilmekte. İnsan zamanla batının hızlı silahşörleri gibi bez torbasını onlardan daha hızlı çekip çıkarmayı da öğreniyor :))
Sadece 30 yıl öncesine kadar, yani bizim çocukluğumuzda bile file torbalar kullanıyorduk. Bu alışkanlığı canlandırmak çok zor olmasa gerek.

Mükemmellik

"Perfection is achieved, not when there is nothing more to add, but when there is nothing left to take away."

( Mükemmelliğe ekleyecek başka bir şey kalmadığında değil, çıkarılacak hiç bir şey olmadığında erişilir.)

Antoine de Saint-Exupery

Sonbahar Güzellemesi

3 kısımdan oluşur.

I.
Sevgili Sonbahar,
Biliyorum her şeyin bir zamanı var. Ve insanlar küçük parmaklarını ekosistemin mekanizmaları arasına sokup kurcalamadıkça sen kendi zamanını herkesten daha iyi bilirsin. Bu yüzden sana "hadi artık, çabuk gel" demiyorum. Ama çok özlendiğini, sabırla beklendiğini bil.

Biliyorum, bize bu yıl meşe palamutları ve at kestaneleri getirmeyeceksin. Mürverlerden, papaz külahlarından zaten geçtim. Biliyorum, bu yıl yürüdüğümüz yollara büyülü renkler içinde kayın ve akçaağaç yaprakları sermeyeceksin. Ormanda yağmurlu bir Pazar günü yürüyüşünün dönüşünde bir fincan kahve içme hayali olmayacak.

Biliyorum, her şeyin bir zamanı olduğu gibi, bir de yeri var. Belki henüz bilmediğimiz başka güzelliklerle geleceksin bu yıl. Belki deniz kenarında, yavaştan ıssızlaşan taşlık kıyıda yapacağız yürüyüşlerimizi. Dönüşte bir fincan kahveye yine de hayır demeyeceğiz. Belki yağmur yağacak sonra. Denize kavuşan damlaların ayrı bir güzellik olduğunu düşüneceğiz.

II.
Ateşte çaydanlık
Camda yağmur
Bahçede ıhlamur



III.
Bugünlerde iklim ve diğer şeyler fazla üstüme geldiğinde bir hayal kuruyorum. Her detayıyla ince ince oynadığım bir hayal...
Sonbahar gelmiş. Hava artık o kadar bunaltıcı sıcak değilmiş. Turistler yavaştan çekilmeye başlamış. Sabahları evdeki gerekli işleri hallettikten sonra çıkıp deniz kenarına gidiyormuşuz oğlumla. Ağaç gölgeli bir banka oturup yüzümüzü denize ve rahatsız etmeyen sonbahar güneşine veriyormuşuz. Hayal bu ya, bankı gölgeleyen ağaç ne olduğu belirsiz, silik bir şey değil de; bu iklime özgü güzel mi güzel bir ağaç oluyormuş. Bir malta eriği veya incir ağacı örneğin. Benim elimde kütüphaneden alınmış bir kitap oluyormuş. Her seferinde değiştirsem de hayalin bu detayını, bugün diyelim ki Gandhi'nin yaşam öyküsünü okuyormuşum. "Uğrunda ölmeyi göze alacağım bir çok dava var ama uğrunda öldüreceğim hiç bir dava yoktur" diyormuş Gandhi satır aralarında. "Bu dünya insanoğlunun ihtiyaçlarına fazlasıyla yeter ama bitmeyen istekleri için yeterli değildir" diyormuş. Yanımda oturan oğlumun önünde de bir dergi varmış. Büyük bir adam gibi itinayla sayfalarını çevirip, arada bir küçük parmağıyla ilgisini çeken bir şeyi gösteriyormuş. Yanımızdan geçen yaşlı kadınlar pek sevimli bulup bu halini, birbirlerine gösteriyor, bana gülümsüyorlarmış. Gözümü kırpıp "ne kadar erken başlarsa o kadar iyi" diyormuşum, gülüyormuşuz birlikte. Bazen oğlum elini denize çevirip, orada ilgisini çeken başka bir şeyi gösteriyormuş. "Aaa, gemiymiş, değil mi?" veya "Balık tutuyormuş değil mi amca?" diye yanıtlıyormuşum ben. Sonra birden denizin, manzaranın ne güzel olduğunun ayırdına varıyor; denizi seyretmek varken kitap okumanın haksızlık olduğunu düşünüyormuşum bir an. Aklıma aradığını suda bulan Sidharta geliyormuş. Sonra yine merakla kitaba dönüyormuşum ama. Çantamda evde hazırlanmış bir sandviç ve bir elma, oğlum için de bir şeyler oluyormuş. Bankta, yanımda yine evden yapıp getirdiğim bir termos dolusu kahve duruyormuş...

Malta: Küçük sözlük, Melita ve Soyadlar

Küçük sözlük:
Sağdan soldan duyduklarımla kafamda küçük bir sözlük oluşmaya başladı. Biraz daha kalırsam bu adanın dilini çözeceğim galiba :) Bakalım neler öğrenmişim?

-ta': İyelik eki. Repubblika ta' Malta, Republic of Malta yani Malta Cumhuriyeti demek. Pek çok kafe veya lokantanın isminde de geçiyor. ta' Marija (Maria'nın yeri) örneğindeki gibi.
-ghall: için. Çoğunlukla İngilizce'deki for sözcüğü gibi kullanılıyor. Gwida ghall pazjent u l-vizitatur örneğinde olduğu gibi. "Hasta ve ziyaretçiler için rehber" demek bu da.
-Bongu: Günaydın veya merhaba demek. Adada kısa süren Fransız hakimiyetinin nadir miraslarından biri. Bir Maltalı'nın Merhba dediğini duyarsanız o da hoşgeldiniz demek.
-mela( veya mella): İngilizce konuşulurken bile cümle başında hep duyduğum bu sözcük bizim Türkçe'de "eveet, şimdiii, bi bakalım" dediğimiz durumlarda kullanılıyor. Almanca also, İngilizce so ve İtalyanca allora desem, bu dilleri bilenlere birşey ifade eder sanırım.
-kif inti?: nasılsınız?
-halib: süt
-İlginç bir çıkarımla anladım ki omm anne ve alla tanrı demek. Kiliselerden birindeki Meryem heykelinin altında omm alla yazıyordu da...
-tajjib: Arapça'dan geçme bu sözcük iyi demek. Örneğin "iyi günler" veya "hava iyi" derken kullanılıyor.
-sahha: Güle güle demek. Maltaca konuşmayı seven yabancılardan duydum, kulağa hoş geliyor. Buna karşılık Maltalılar vedalaşırken "Good day, good day" (herzamanki ikileme) demeyi tercih ediyor sanki.
-hafna: Etrafımda konuşulurken öyle çok kulağıma çarpıyordu ki... Çok demekmiş zaten :))
-xatt: kıyı, kumsal. Haliyle bu ada ülkesinde bazı yer isimlerinde geçiyor.

Melita:
Pek çok yer ve işletmeye adını veren "Melita"nın ne olduğunu çözdüm sonunda. Melita eski Yunanca'da bal veya bal gibi tatlı demek olup antik Yunanlılar'ın Malta'ya verdiği isimmiş. O çağlarda buradaki endemik bir arı türünün ürettiği balla meşhurmuş çünkü adamız. Havaalanında ve hediyelik eşya dükkanlarında hala yerel ballar satılıyor. Aldık, denedik. O arılar bu adayı terkedeli çok olmuş.

Soyadlar:
Bu adadaki herkesin soyadı Azzopardi veya Attard veya Portelli olabilir mi? Bunlar ya klanvari, büyük aileler veya bizdeki Öztürk, Yıldırım, Demir gibi biraz hayalgücü yoksunluğunun eseri. Yeri gelmişken Maltalılar genellikle İngilizce bir ad ve İtalyanca'yı çağrıştıran bir soyada sahipler. Patrick Portelli, Amanda Azzopardi gibi. Birbirlerine her durumda ilk adla hitap etmeyi tercih eden senli benli bir toplum. İlk geldiğimizde "Herr Müller" modundaydık; "Hey, John" moduna geçmemiz biraz vakit aldı.

Velakin yine de...
Yaşasın Akdeniz!

Olabildiğince basit

"Things should be made as simple as possible, but not simpler."

( Her şey mümkün olabildiğince basit olmalı, ama bundan daha basit de değil.)

Albert Einstein

Sözcük

"Pater Noster* 60 sözcüğe sahiptir. Musa Peygamber'e 10 emir icin lazım olan ise 72 sözcüktü. 277 sözcük ile Amerikalılar bağımsızlıklarını ilan ettiler. Bugün Avrupa Birliği Karamel Yönetmeliği 620.911 sözcükten oluşuyor!"

Bir veri yönetimi kitabının önsözünden...

*Pater Noster

Walden Gölcüğünde Bugün - 5

... kendi kendine yetebilirlik dersleri var. Mısır tarlasında kendiliğinden yetişmiş semizotunu haşlayıp, biraz da tuzlayarak doyurucu bir yemek yapıyor Thoreau. Sonra da insanın bazen ihtiyaçlarına değil de bir takım lüks isteklere duyduğu açlıktan ölme noktasına gelebileceğini söylüyor laf arasında. Doğru mu, doğru! Oysa ki "İnsan kendini her türlü iklim ve şarta diğer bütün hayvanlardan daha çok uydurabilir" , öyle değil mi?

Şu veya bu malzemeyi katmadan, hatta maya bile eklemeden, sadece un ve su ile yaptığı ekmeği anlatıyor ardından. Şahit olarak İsa'dan iki yüzyıl önce yaşamış Marcus Porcius Cato'yu getiriyor hatta karşımıza. Ama neden inanmayalım canım? Ekşi mayanın Mısırlılar'ca keşfine dek insanoğlunun binlerce yıl böyle ekmek yapıp yediğini okumadık mı daha geçenlerde? Hatta evimizde de pişmez mi öylesi lezzetli bir ekmek arada bir?

Ha, bir de iki yüzyıl öncesinden gelen bir uyarı var çağdaşlarımıza:
"Bu çavdar ve mısır ülkesi New England'da yaşayan herkes tahıl için uzak ve dalgalanan pazarlara bağımlı kalacağına, ekmeği için gerekli olanı kendisi yetiştirebilmelidir."

Walden Gölcüğünde Bugün-4

Walden Gölcüğünde Bugün-6

Ekşi maya

Ön not: Dikkat! Bu bir başarısızlık öyküsüdür.


Yaz sıcakları devam ederken, geçmişte başka bir iklimde başarısızlıkla sonuçlanmış ekşi maya denemelerimi canlandırayım dedim. O zamanlar bulduğum kaynakları açıp yeniden okudum, sordum soruşturdum. Şunları öğrendim:

annem/anneannem : Annem bir telefon görüşmemizde eski hamurla mayalama denemelerimden laf açılınca "Aaa, anneannen de hep hazırladığı hamurun bir kısmını una bulayıp bir sonraki sefer için saklardı" dedi. Demek ki anneanne uzmanlığına başvurmak gerek. Türkiye'ye gittiğimde 85 yaşındaki anneanneme bunu sordum.

-Anneanne siz eskiden hamur mayalamak için ne kullanırdınız?
-İşte çarşıdan alırdık ya çocuğum...
-Onu demiyorum anneanne, çarşıdan alınan maya yokken hani...
-Haa, yaptığımız hamurdan böyle azıcık saklardık, unlardık da...
-Hımm, peki hiç eski hamur falan yoksa...
-E, komşuda olurdu.
-E, onda da yoksa?
-Ne bileyim, eski zaman, unla suyu karıştırır mıydık, öyle bir şeyler...

Bravo! Tam beklenen noktaya geliyoruz ve anneannem "öyle bir şeyler" deyip çıkıyor.
Sonuç olarak anneannemden sadece şunu öğreniyorum: "Unla suyu karıştırırdık". İşte bu kadar basit ekşi/doğal maya hazırlamak aslında...

Arman Kırım'ın iki yazısı : Haziran 2005'te Hürriyet'te yayınlanan bu iki yazıdan ( 1, 2) ekşi mayanın tarihçesi hakkında biraz bilgi ediniyor ve mayanın genel olarak nasıl üretildiğini hatırlıyorum.

Sauerteig für Anfänger : Yeni başlayanlar için hazırlanmış bu Almanca sitede öğreniyorum ki piyasada "Ekşi Maya tozu" ve hatta "Ekşi maya" adıyla satılan ürünler aslında ekşi maya değil. Evde kendi ekşi mayamızı üretmek için de uygun değiller. Gerekli olanlar ise su, un, bir kaşık, büyük ve derin bir kap. Hava sıcaklığının 30 derece civarı olması işleri kolaylaştırıyor. Bir de temel maya ve ekmek tarifi var burada. Edindiğim izlenim kendi mayamı hazırlamanın o kadar da zor olmadığı yönünde. Tekrar motive oluyorum.

Sauerteig für Fortgeschrittene: Bir öncekinin devamı olan bu sayfa biraz daha tecrübeliler için hazırlanmış. Şunları öğreniyorum:
- Ekşi maya bazı maya ve süt asidi bakterilerinin kurduğu bir ortak yaşam ortamı aslında (Bak, yine onlar!)
- Bu mikroorganizmalar havada ve unda zaten bulunuyor. Dolayısıyla ekşi maya için sudan başka ek malzemeye gerek yok.
- Klor mikroorganizmaların hoşuna gitmeyeceğinden musluk suyu yerine içme suyu kullanmalı.
- Un olarak ille de çavdar unu kullanmak şart değil. Bu daha çok Almanya ve İskandinav ülkelerinde yaygın bir alışkanlık. Buğday unu da kullanulabilir.
-Mayanın ekşiliğini 3 faktör etkiliyor: Mayalama süresi, ısı, hamurun yoğunluğu. Hamur ne kadar yoğun olursa, ne kadar yüksek ısıda ve ne kadar uzun mayalanırsa elde edilen maya o kadar ekşi oluyor.
-Buğday unu ile ekmek hazırlarken mümkün olduğunca uzun yoğurmalıyım (dakikalarca). Çavdar unu ile ekmek hazırlarken ise tam tersi şöyle bir yoğurup bırakmalıyım.
-Ekşi maya ile ekmek yaparken ekmek kabarmak yerine yanlara doğru yayılabilir. Benim başıma gelmişti. Çözüm ekmeği bir kalıbın içinde pişirmek imiş.
-Üretilen ekşi maya bir sonraki kullanıma kadar buzdolabında bir kavanozda saklanmalıymış. Maya ilk bir hafta çalışmaya devam edeceği için kavanozun içinde biraz boşluk kalması iyi olurmuş. Saklama ve üretim sırasında metal kap kullanılmaması tavsiye edilmiyormuş.

der Sauerteig: Almanca bilenler için bu adres tam bir ekşi maya cenneti. Ekşi mayanın tarihçesi, kullanılacak un ve suyun özellikleri hakkında detaylı bilgi, mayalama sırasında olup bitenlere dair biyolojik/kimyasal açıklamalar, ekşi maya ile yapılabilecek sadece ekmek değil, bir dolu şeyin tarifi... Üstelik aynı zamanda bilenlere sorup yanıt alabileceğiniz bir forum burası. Edindiğim izlenim yine ekşi maya üretmenin çocuk oyuncağı olduğu yönünde. Yalnız burada tarif edilen ekşi maya besleme yöntemi (yani mayayı bir kez ürettikten sonra canlı tutma ve sonraki sefer için çoğaltma yöntemi) bana biraz karmaşık geldiği için bu aşama için başka kaynaklardan destek almaya karar veriyorum. Bu forumda öğrendiğim en önemli şeyler şunlar:
-Maya eğer mavi, siyah, yeşil, kırmızı gibi çok bariz ve tuhaf bir renk almışsa veya küf saçakları üremişse, çok kötü kokuyorsa (ama gerçekten çok kötü) veya aşırı derecede ekşimişse (ama gerçekten çok ekşi) bozulmuş demektir, kullanılmamalı.
-İyi bir maya ekşi ama hoş ve meyvemsi kokarmış. Üzeri kabarcıklı olabilirmiş, ama olmaya da bilirmiş. Asıl ölçü tat ve kokusunun rahatsız etmeyecek şekilde ekşi olmasıymış.
-Maya bazen katı ve sıvı kısımlarına ayrılabilirmiş. Koku testini geçtiği sürece bunda bir sorun yokmuş. Emin olunamayan durumlarda şu test öneriliyor:Düz ve küçük bir tabağa, örneğin bir
kahve fincanı tabağına bir-iki kaşık maya alınıp üzeri şeffaf sera ile iyice örtülüyor. Bir-iki gün ılık bir ortamda bekletiliyor. Bu süre sonunda küf saçağı veya benzeri belirtiler görülürse maya bozulmuş demek. "İki gün bekleyeceğime baştan yenisini yaparım" diyebilirsiniz ama anne yadigarı veya 10 senedir kullandığınız çok kaliteli bir mayanız varsa bu tür bir ön test tercih edilebiliyormuş.
-Bu arada bir maya ne kadar eski ise o kadar güçlü hale geliyormuş. Yani zamanla canlandırması, çoğaltması düşük ısılarda bile daha kolay; ekmeği kabartması , verdiği lezzet daha iyi oluyormuş. Küf ve benzeri sorunlara karşı da direnç kazanıyormuş. Eski mayayı beyaz unla, yani kabuksuz tahıldan üretilmiş unla besleyerek devam ettirmek bile mümkünmüş.

Mine'nin ekşi mayalı ekmeği: Bu arada farkediyorum ki severek okuduğum blogger'lardan Mine de ekşi maya üzerine yazmış yakın zamanda. Onun yazısından tüm bunlara ek olarak şunu öğreniyorum: Başarısızlık durumunda tekrar tekrar denemeli, mayanın başında dolanıp durmamalı, üremediği durumda biraz kendi haline bırakmalı.

Klasik Tatlar'ın ekşi mayası: Bir de buradaki ekşi maya tarifi var. Aslında diğer okuduklarımdan büyük bir farkı yok. Ama öz anlatımı sebebiyle, kafasını karıştırmak istemeyenler için ideal. Klasik Tatlar'ın tarifindeki mayayı canlı tutup besleme yöntemi (o da şuradaki devam yazısında) bana biraz daha kolay göründüğünden mayayı üretmeyi başarabilirsem onu denemeye karar veriyorum.

Sonuç olarak;
Anneannemin ve uzmanların dediğine bağlı kalıp sadece un ve su kullanarak bir maya üretmek niyetindeyim. Patates suyuymuş, soğanmış, kuru üzümmüş, ananas suyuymuş, fırıncı mayasıymış gibi destek malzemeler olmadan... Bu sıcak günlerde fırın içi ısısı hep 30-31 dereceyi gösteriyor. Bu ideal sıcaklığı kaçırmamak; sarıp sarmalamaca, ılık su içine koymaca, ısıtıcıya yaklaştırmaca ile uğraşmadan maya üretmek istiyorum. Olabildiğince zahmetsiz olsun istiyorum. Her zaman kullandığım tam buğday unu, her zamanki içme suyu, bir kaşık, derin bir plastik kap yetsin. Günün yaklaşık aynı saati olsun ama saate bakmaca olmasın. Isıyı yaklaşık bileyim ama termometreye bakıp durmaca olmasın. Anneannemin ne saati, ne de termometresi vardı muhtemelen...

Başlıyoruuuuum!

1. gün, Pazar, öğle saatleri:
Kullanacağım kabı çok sıcak su ve bulaşık deterjanı ile iyice yıkayıp kuruluyorum. Oda sıcaklığındaki içme suyunu kısık ateşte kısacık tutarak elimle en fazla aynı olacak bir ısı tutturuyorum. Daha fazlası mikroorganizmaları öldürebilir. Bir kahve fincanı (Türk kahvesi fincanı değil, diğeri) tam un ile biraz ılık suyu maya kabında iyice karıştırıyorum. Su için bir ölçü kullanmıyorum. Una eklendiğinde cıvık, krep hamuru kıvamında akışkan bir hamur yapacak kadar su yeterli. Kabımın ağzını kapatıyorum. Onun için hazırladığım sakin köşeye (fırın içi!) bırakıyorum.

2. gün, Pazartesi, öğle saatleri:

Önce biraz ılık suyumu hazırlıyorum yine. Fırının içinden aldığım kabı biraz heyecanla açıyorum ama aslında pek fazla değişiklik de beklemiyorum. Hamurun üzerinde bir dolu iğne ucu kadar, bir kaç tane de susam kadar delik görüyorum. Bu arada da hafif ekşimsi bir koku çarpıyor burnuma. Hımmm,bir şeyler olmuş burada. Unu ve suyu eklemeden önce hamuru şöyle bir karıştırayım diyorum ve anlıyorum ki karışım nispeten katı bir üst katman ile, sıvı bir alt katmana ayrışmış. Karıştırdıkça pek hoşa gitmeyen bir koku burnuma çarpar gibi oluyor ve bir dolu kabarcık kaplıyor müstakbel mayanın üzerini. Evet, belli ki bir dolu çalışma olmuş maya kabında dünden beri. Bugünün bir fincan ununu ve yeter miktarda suyu ilave edip tekrar karıştırıyorum. Doğru kıvamı yakalamaya çalışırken burnuma ne birincisine (ekşi, kendi halinde), ne de ikincisine (ekşi değil, pek hoş da değil) benzeyen üçüncü bir koku çarpıyor. Bu seferki ekşi ama çok kendine özgü, hoş ve meyvemsi bir koku. Bir günde tutmuş olduğunu sanmıyorum mayanın. Ama sanırım doğru yoldayım. Maya kabını kapatıp tekrar sakin köşesine bırakıyorum.

3. gün, Salı, öğle saatleri:
Bu sefer maya kabını açtığımda gördüğüm şey farklı. Sıvı katman, koyu hamur tabakasının üzerine yükselmiş. Üstelik üzerinde yer yer (bir kaç tane aslında) küçük, beyaz, leke şeklinde oluşum var. Başka zaman başka yerde görsem küf diyebilirim. Ama, lütfen, burada benim ekşi mayamda konuşlanmasın küf kolonisi!!! Beyaz "şey"leri temiz bir kaşıkla dikkatle alıp atıyorum. Hamuru tekrar iyice karıştırıyorum. Dünkü kadar olmasa da kabarcıklanıyor. Burnuma yine o temiz ve hoş ekşi koku çarpıyor. Hımm, durum o kadar da kötü değil galiba. Tadına bakıyorum azıcık. Evet, hoş, ekşi bir tat; kötü değil. Tekrar kokluyorum keyifle. Ben bu ekşi maya kokusunun bağımlısı olabilirim. Tarif edildiği gibi acayip renkler, kokular, saçaklar yok. Biraz şüphelensem de devam etmeye karar veriyorum. Bir fincan kadar un ekliyorum yine. Fakat karışım bugün bana son derece sulu gözüktüğünden azıcık (yine krep hamuru kıvamını koruyacak kadar) su ekliyorum. Sakin uykusuna geri gönderiyorum mayayı. Uyusun da büyüsün bakalım.

Bu arada ben de beyaz lekelerin peşine düşüyorum internette. Sonunda "ekşi maya cenneti" der Sauerteig'da buluyorum yine yanıtı. Beyaz lekeler hamurda bulunan mikroorganizmalardan mayaların canlı çalışmalarının bir sonucu olup gayet normalmiş :))

4. gün, Çarşamba, tam öğle vakti:
Evet, tam öğle vakti. Çünkü çok merak ediyorum dünden bu yana ne olup bittiğini. Heyecanla açıyorum kapağı. Görüntü aynı 2. gündeki gibi. Beyaz leke falan yok bugün. Üzeri göz göz olmuş hamur tabakasını karıştırınca alt taraf yine biraz sulu. Ekşi koku yerli yerinde... Karıştırdıkça yine kabarcıklar çıkıyor bolca. Onlarla beraber koku da daha belirginleşiyor. Temiz, sağlıklı, hoş, meyvemsi ve ekşi... Bunu tekrar tekrar yazıyorum. Çünkü insan sadece internette okuduklarıyla çok da emin olamayacağını sanıyor. Oysa çok kendine özgü ve ayırt edilebilen bir koku bu. Hata payı yok gibi... Bir fincan unu ve biraz suyu ekliyor, iyice karıştırıyor ve kapatıyorum maya kabının kapağını. Uykuya (yoksa çalışmaya mı?) devam :)


5.gün, Perşembe, öğle:
Mayada büyük değişiklik yok. Sadece hamur dibe çöküp, sıvı kısım onun üzerinde toplanmış yine. Karıştırınca köpük köpük oluyor mayanın yüzeyi. Ekşi kokuyu da alıyorum. Her zamanki kadar un ve su ekleyip kapatıyorum maya kabının kapağını...


6.gün, Cuma, öğle:
Alışıldık görüntü. Altta hamur, üstte sıvı katman. Maya hacminde artış, kocaman kabarcıklar falan yok. Olsa tuttuğundan emin olacaktım mayanın. Bugün yine de bir ekmek denemeye karar veriyorum. Fakat aksi gibi başka türlü telaşelerimin çok olduğu bir gün. Internetten en uygun tarifi bulmaya vaktim yok. Aklımda kaldığı kadarıyla yarım ölçü ekşi maya, bir o kadar un ve gerektiği kadar su ekleyerek bir hamur yoğuruyorum. Un ve su miktarında ayarlamalar yapsam da hamur biraz yapışkan ve yoğurması güç bir kıvamda. Yine de toparlamayı başarıp bir kaç saat bekletiyorum. (Bu arada kalan mayayı iki yemek kaşığı un ve biraz su ekleyerek besliyorum. Ama buzdolabına koymuyorum.) Bu sürenin sonunda ekmeğin hiç mi hiç kabarmadığını görüyorum :( Yine de pişirmeye karar veriyorum. Atacak değilim ya o kadar hamuru... Pişen ekmek geçmiş denemelerimin tersine yayılmayıp derli toplu kalıyor. Tok ve mis kokulu... Fırından çıkınca kabuğundan koparıp biraz yiyorum ve çok lezzetli buluyorum ekmeği.

Felaket ertesi gün ortaya çıkıyor. Sabah kahvaltısı için kesince ekmeğin içinin tamamen hamur olduğunu farkediyorum. Dilimleyip fırında kızartarak tüketiyoruz bu ekmeği. Lezzetli, ama ne bileyim...Olmamış bir şekilde...


9. gün, Pazartesi:
Hafta sonu mayayı oda sıcaklığında tutup beslemeye devam ediyorum. Pek bir değişiklik yok. Son bir deneme yapmaya karar veriyorum. Bu sefer internette biraz daha bakınıyorum ve Cuma günü tarifi doğru hatırladığımı anlıyorum. Sadece malzemeleri yarı yarıya azaltıp (250 gr. un, 250 gr. ekşi maya, aldığı kadar su) uzun uzun yoğurarak hazırlıyorum bu kez ekmeği. 4 saat bekletiyorum yine tarife uyarak. Bu sürenin sonunda hamurun yine kabarmadığını görüyorum. Biraz yayılmış olsa olsa... Bu sefer içinin piştiğinden emin olmak için uzun ve yassı bir şekil veriyorum ekmeğe. Fırında yayıla kabara keyifle piştiğini görememek ne can sıkıcı :(( Fırından çıkardıktan sonra yarım gün bekletiyorum. Ortası hafifçe hamur, bunun dışında öbüründen kat kat iyi bir ekmek. Yine kızartarak kahvaltılarda tüketiyoruz bu ekmeği de. Ekşiliği lezzetli, üstelik hazır ekmekler gibi ertesi gün hemen bayatlamıyor. Yani kısmen olması gerektiği gibi. Ama yine de... Bu da olmamış bu şekilde...


Sonuç:
Ekşi maya denememe yine bir ara vermeye karar veriyorum. Aslında bu sefer çok da yanlış bir şey yaptığımı sanmıyorum. Gayet güzel kokan ekşi bir karışım ürettim. Hafifçe kabarcıklanmasından kısmen aktif olduğunu da çıkarıyorum. Ama sanırım ekmeği mayalaması için mayanın çok daha fazla kabarması, daha aktif olması gerekiyor. Belki de doğru mikrobiyolojik kombinasyon her un paketinde bulunmuyor. Ne bileyim, ekşi maya biraz şans işi belki de. Bir çok denemenin sonunda tutturulabilecek bir şey.

Biraz nefeslenmeye....
Bu arada belki bir eski maya ekmeği...
...veya kefir
...veya nohut ile
mayalanmış bir ekmek deneyerek kendimi teselli etmeye karar veriyorum.

Dipnot: 15 gün kadar internet bağlantım olmayacak. Vaktim olursa Blogger'dan rica edeceğim, sıradaki yazıları yayınlasın diye :) Yorumları hemen yanıtlayamayacağım. Görüşmek üzere...